Toplum sağlığı ve sağlıklı yaşam kampanyaları

murat aksoy-logo.qxpHAZİ­RAN 2015

Bun­dan iki ay kadar önce Bri­tish Jour­nal of Can­cer der­gi­sin­de bir çalış­ma dik­kat­le­ri üze­ri­ne çek­ti. Bu çalış­ma­nın yazar­la­rı 1960 doğum­lu­lar­da hayat­la­rı boyun­ca kan­se­re yaka­lan­ma ora­nı­nın %50 civa­rın­da oldu­ğu­nu belirt­mek­te idi. Bu kadar yük­sek kan­ser ora­nı­nın birin­ci nede­ni­nin ise orta­la­ma yaşam süre­si­nin tüm top­lum­lar­da uza­ma­sı ola­rak veril­mek­te idi. Bu iliş­ki sade­ce kan­ser için değil, bir­den faz­la has­ta­lık için doğ­ru aslın­da. Bun­lar­dan bir diğe­ri de kalp-damar hastalıkları.

Damar sert­leş­me­si (Ate­rosk­le­roz) aslın­da hepi­miz­de erken yaş­lar­da baş­lı­yor. Biz­ler 45 yaşı­na gel­di­ği­miz­de, damar­la­rı­mız­da yağ­lı çiz­gi­ler (fatty stre­ak) oluş­ma­ya baş­lı­yor. Bu çiz­gi­ler ate­rosk­le­ro­zun erken bul­gu­la­rı. Taşı­mak­ta oldu­ğu­muz risk­le­re ve bu risk­le­rin şid­de­ti­ne göre ate­rosk­le­ro­zun iler­le hızı deği­şi­yor ve fark­lı yaş­lar­da bul­gu­lar ver­me­ye baş­lı­yor. Örne­ğin aile­sin­de kalp-damar has­ta­lı­ğı geçir­miş olan, bera­be­rin­de hiper­tan­si­yon, diya­bet ve hiper­li­pi­de­mi­si olan­lar­da ate­rosk­le­ro­zun çok daha hız­lı iler­le­me­si ve daha erken yaş­ta bul­gu ver­me­si yük­sek ola­sı­lık­lı. Gene­tik konu­sun­da deği­şik­lik yapa­ma­ya­ca­ğı­mız aşi­kar, ama diğer risk fak­tör­le­ri konu­sun­da daha dik­kat­li dav­ra­nıp, önlem­ler almak elimizde.

Kont­rol altı­na alma­mız gere­ken bir diğer fak­tör diya­bet. Diabe­tes Mel­li­tus ate­rosk­le­ro­zun daha hız­la sey­ret­me­si­ne neden olmak­ta ve dün­ya­da onun da görül­me sık­lı­ğı git­tik­çe artı­yor. Dün­ya Sağ­lık Örgütü’nün 2000’li yıl­la­rın başın­da yayın­la­dı­ğı bir rapo­ra göre, 2030 yılın­da dün­ya­nın bazı böl­ge­le­rin­de diya­bet­li has­ta sayı­sı nere­dey­se üç kat artı­yor. Bu yük­se­liş özel­lik­le geliş­me­miş ve geliş­mek­te olan böl­ge­ler­de daha da belir­gin. Zaten yeter­siz olan büt­çe imkân­la­rı, müca­de­le etmek­te olan bu böl­ge­ler­de sağ­lık hiz­me­ti­nin de yeter­siz olma­sı diya­bet komp­li­kas­yon­la­rı­nı da artı­ra­cak gibi görü­nü­yor. Bugün bile her 30 sani­ye­de bir kişi diya­bet nede­ni ile baca­ğı­nı kay­be­di­yor. Majör ampü­tas­yon­la­rın yanı sıra kör­lük ve diya­li­ze bağım­lı böb­rek yet­mez­lik­le­ri­nin de önem­li bir nede­ni hala diya­bet. Diya­be­ti önle­me­nin birin­ci basa­ma­ğı dün­ya­yı kıs­ka­cı altı­na almış obe­zi­te­yi önle­mek gibi görü­nü­yor. Bunun da en basit yolu bes­len­me şek­li­mi­zi değiş­tir­mek ve top­lu­mun bu konu­da bilinç­len­me­si­ni sağlamak.

Türkiye dahil olmak üzere dünyanın her köşesinde yaşlı nüfus artmakta. Bu da tüm hastalıkların görülme oranlarını yükseltmekte. Oysa bazı hastalıkları önlemek mümkün. Bu amaçla düzenlenen sağlıklı yaşam kampanyalarının ise inandırıcılığının artırılması gerekiyor.
Tür­ki­ye dahil olmak üze­re dün­ya­nın her köşe­sin­de yaş­lı nüfus art­mak­ta. Bu da tüm has­ta­lık­la­rın görül­me oran­la­rı­nı yük­selt­mek­te. Oysa bazı has­ta­lık­la­rı önle­mek müm­kün. Bu amaç­la düzen­le­nen sağ­lık­lı yaşam kam­pan­ya­la­rı­nın ise inan­dı­rı­cı­lı­ğı­nın artı­rıl­ma­sı gerekiyor.

Bu konu­da yapı­lan kam­pan­ya­la­rın başa­rı­sı­nı artır­mak yönün­de de fark­lı çalış­ma­la­rın yapıl­ma­sı gerek­li. Sağ­lık Bakanlığı’nın yap­tı­ğı Türkiye’de Sağ­lı­ğın Geliş­ti­ril­me­si Araş­tır­ma” rapo­run­da yapı­lan sağ­lık­lı yaşam kam­pan­ya­la­rı sonu­cun­da kişi­le­rin daha sağ­lık­lı olmak adı­na yap­tık­la­rı deği­şik­lik­ler 2013’te yayın­lan­dı. Sonuç­la­ra göre Daha sağ­lık­lı bir yaşa­ma sahip olmak adı­na yeme alış­kan­lık­la­rı­nı sağ­lık­lı hale getir­dim” diyen­le­rin ora­nı %6.8. Bu konu­da faz­la yayın gör­me­dim” diye­bi­lir­si­niz ve kam­pan­ya­yı 2013’e kadar yeter­siz ola­rak tanım­la­ya­bi­lir­si­niz. Ancak siga­ra kar­şı­tı kam­pan­ya­la­rın yıl­lar­dır etkin bir şekil­de yapıl­dı­ğı konu­sun­da tar­tış­ma olma­dı­ğı kan­sın­da­yım. Sağ­lık Bakanlığı’nın rapo­ru­na göre siga­ra­yı bıra­kan­la­rın ora­nı ise %1.4. Sağ­lık­lı bir haya­ta sahip olmak adı­na yapıl­ma­sı gerek­li alko­lü azalt­mak veya bırak­mak, düzen­li bir uyku düze­ni oluş­tur­mak veya egzer­siz yap­mak gibi olum­lu dav­ra­nış model­le­ri­ni haya­tı­na adap­te eden­le­rin ora­nı ise %1’in altın­da. Bu oran­la­rın bu kadar düşük sevi­ye­de olma­sı­nın birin­ci nede­ni, bu kam­pan­ya­la­rın inan­dı­rı­cı­lı­ğı­nın düşük olma­sı kanım­ca. Daha sağ­lık­lı ve uzun bir haya­ta sahip olma­nın anah­ta­rı­nı ver­di­ği­miz­de, hal­kın bun­la­rı alma­ma­sı­nın önem­li bir nede­ni bu olma­lı. Çalış­ma haya­tı­nın zor­lu olma­sı veya geçin­me güç­lü­ğü önü­müz­de acı bir ger­çek ola­rak dura­bi­lir, ancak hiç­bir mad­di yatı­rım gerek­tir­me­yen siga­ra­yı bırak­mak, alko­lü azalt­mak veya gün­de yarım saat yürü­yü­şü haya­tı­mı­za sok­ma­mak için bir neden olmamalı.

Daha sağ­lık­lı bir top­lu­ma sahip olmak adı­na yapı­lan sağ­lık­lı yaşam kam­pan­ya­la­rı­nı zaman iler­le­dik­çe daha sık göre­ce­ğiz. Uma­rım sonuç­la­rı daha etkin olan kam­pan­ya şekil­le­ri­ni de öğre­nir ve iyi sonuç­lar elde ederiz.

İlgili Haberler

Leave a Comment