Sedef tedavisinde biyoteknoloji dönemi

burhan11

Sedef teda­vi edi­le­me­di­ğin­de yaşam kali­te­si­ni en kötü etki­le­yen has­ta­lık­lar­dan biri. Yapı­lan araş­tır­ma­lar sedef has­ta­lı­ğı­nın kan­se­re yakın bir şekil­de yaşam kali­te­si­ni boz­du­ğu­nu gös­te­ri­yor. Oysa son yıl­lar­da piya­sa­ya çıkan biyo­lo­jik ajan­lar­la direnç­li has­ta­lar­da bile teda­vi müm­kün hale gel­di. İst­anb­ul Üni­ver­si­te­si Cer­rah­pa­şa Tıp Fakül­te­si Der­ma­to­lo­ji Ana­bi­lim Dalı Öğre­tim Üye­si Doç. Dr. Bur­han Engin, sedef has­ta­lı­ğı­nın teda­vi­sin­de yapı­lan yan­lış­la­rı, doğ­ru teda­vi­yi ve doğ­ru ila­cın nere­de bulu­na­bi­le­ce­ği­ni anlattı. 

Sedef has­ta­lı­ğı­nın görül­me sık­lı­ğı ve neden­le­ri nelerdir? 

Sedef has­ta­lı­ğı top­lum­da yüz­de 12 ora­nın­da görü­lü­yor. Orta­ya çık­ma­sın­da gene­tik fak­tör önem­li. Tip 1, Tip 2 ola­rak ayı­ra­bi­li­riz, 40 yaşın­dan önce ve 40 yaşın­dan son­ra gibi. 40 yaşın­dan önce olan­lar­da gene­tik fak­tör­ler ön plan­da. Doğ­ru­dan bir mutas­yon­dan söz etmek doğ­ru olmaz ama bir gene­tik yat­kın­lık olu­yor. Gene­tik bir yat­kın­lık olmak­la bir­lik­te çev­re­sel fak­tör­ler de çok önem­li. Özel­lik­le stres önem­li. Günü­bir­lik stres sedef has­ta­lı­ğı­nı tetik­le­ye­bi­lir. Yine siga­ra önem­li, el ve ayak­ta görü­len fis­tü­rel for­mu, siga­ra kul­la­nı­mıy­la çok ilgi­li. Obe­zi­te ile ilgi­li ola­bi­lir. Bun­lar orta­ya çıkar­tı­cı ve artı­rı­cı fak­tör­ler. Gene­tik bir zemin ve çev­re­sel fak­tör­ler­le has­ta­lık orta­ya çıkı­yor ya da şiddetleniyor. 

Han­gi belir­ti­ler ön pla­na çıkıyor? 

Kli­nik ola­rak kar­şı­mı­za kepek­si, kir­li beyaz, gümüş renk­li olu­şum­lar­la geli­yor. Diz, dir­sek gibi eks­tan­sör yüzey­le­ri tut­ma eği­li­min­de­dir. Ayrı­ca sak­ral böl­ge, glu­te­al böl­ge, oksi­pi­tal böl­ge­ler sev­di­ği böl­ge­le­dir. Saç­lı deri­den tır­nak­lı deri­ye kadar her doku­yu etki­li­ye­bi­lir. Saç­lı deri­de kalın kabuk­lar, kıza­rık­lık, kalın plak­lar yapa­bi­lir. Bazen lokal kala­bil­di­ği gibi bazen de bütün vücut­ta görü­le­bi­lir. Vücut­ta yay­gın kızar­lık­lık, yay­gın kepek­len­me ile sey­re­de­bi­lir. Tır­nak tutu­lu­mu yapa­bi­lir. Tır­nak­lar­da çiz­gi­len­me­le­re neden ola­bi­lir. Yük­sük tır­nak dedi­ği­miz küçük nok­ta­lı hal­ka­lan­ma­lar yapa­bi­lir. Tur­nak­ta kalın­laş­ma­ya neden oldu­ğun­da man­tar­la karı­şa­bi­lir. Yine tır­nak­lar­da şekil ve renk deği­şik­li­ği­ne neden ola­bi­lir. Yüz­de 10 has­ta­da eklem­ler­de tutu­lum ger­çek­leş­ti­re­bi­lir. Eklem tutu­lu­mu oldu­ğun­da iler­le­yi­ci bir karak­ter­de ola­bi­lir. Tek eklem tutu­lu­mu duru­mun­da şiş­me ve ağrı da mey­da­na gele­bi­lir. Has­ta­la­rı bu açı­dan da sor­gu­la­mak gere­kir. Çün­kü eklem tutu­lu­mu teda­vi­yi de etki­li­yor, değiş­ti­ri­yor. Sedef muko­za­la­rı çok faz­la etki­le­mi­yor ama oral muko­za­da püs­tü­rel form­da bazı dökün­tü­ler ola­bi­lir. Ağız için­de yan­ma, kıza­rık­lı ola­bi­lir, ama çok tipik değil­dir. Çocuk­lar­da gut­tat dedi­ği­miz, dam­la tar­zın­da tip­ler ola­bi­lir. Bun­lar daha çok enfek­si­yon son­ra­sı görülebilir. 

Baş­ka has­ta­lık­lar da eşlik ede­bi­li­yor mu? 

Sedef has­ta­lı­ğı bazen meta­bo­lik send­rom dedi­ği­miz olay­lar­la bağ­lan­tı­lı ola­bi­lir. Özel­lik­le diya­bet, kan şeke­ri regü­las­yo­nu, obe­zi­te önem­li ola­bi­lir. Siga­ra ve alkol kul­la­nı­mı bazen has­ta­lı­ğın artı­şıy­la bağ­lan­tı­lı görü­le­bi­lir. İç organ­lar­la ilgi­li direkt bir tutu­lum yap­ma­mak­ta ama diya­bet, obe­zi­te gibi olay­lar has­ta­nın genel duru­mu­nu etki­le­ye­bi­li­yor. Bazı form­la­rın­da, özel­lik­le püs­tü­ler form­la­rın­da yay­gın kıza­rık­lık oldu­ğun­da haya­tı teh­dit edi­ci bir durum olu­şa­bi­lir. Bun­lar özel­lik­le yan­lış ilaç kul­la­nı­mın­da söz konu­su ola­bi­lir. Bazı teda­vi­ler­de bun­la­rın art­tı­ğı­nı göre­bi­li­riz. Özel­lik­le kor­ti­zon tar­zı ilaç­la­rın yan­lış kul­la­nıl­ma­sı bu teh­di­di orta­ya çıka­rır. Hiç öner­mi­yo­ruz. Bazen aktar­lar­dan alı­nan ilaç­la­rın kul­la­nıl­ma­sı ile son­ra­dan böy­le atak­lar görü­le­bi­lir, yay­gın erit­ro­der­mik dedi­ği­miz form­da sedef has­ta­lı­ğı görülebilir. 

sedef-01

Has­ta­la­rın en büyük yakın­ma­la­rı nedir? 

Sedef has­ta­lı­ğı yaşam kali­te­si­ni çok etki­le­ye­bil­mek­te. Yapı­lan araş­tır­ma­lar­da, sedef has­ta­lı­ğı­nın yaşam kali­te­si­ni kan­ser has­ta­lı­ğı­na yakın sevi­ye­de etki­le­di­ği gös­te­ril­miş. Dış görü­nüş oldu­ğu için sos­yal izo­las­yo­na neden ola­bil­mek­te. Lez­yon­lar yüz gibi, el gibi görü­nen yer­ler­de oldu­ğu zaman sos­yal izo­las­yo­na ve dep­res­yo­na neden olabilmekte. 

Teda­vi seçe­nek­le­ri neler, han­gi has­ta­lar­da han­gi teda­vi­le­ri kullanıyorsunuz? 

Genel anlam­da ilk baş­ta lokal teda­vi­ler kul­la­nı­yo­ruz. Bu sür­me ilaç­la­rın bazı­la­rı kor­ti­zon­lu, bazı­la­rı kor­ti­zon­suz­dur. Teda­vi pla­nı yapı­lır­ken vücu­dun yüz­de 510’unun altın­da olan veya PASI dedi­ği­miz alan şid­det indek­si­ni belir­le­yen skor­la­ma sonu­cu yüz­de 510’un altın­da olan durum­lar­da daha çok lokal teda­vi­ler veri­li­yor. Yüz­de 510’un üze­rin­de olan has­ta­lar­da step teda­vi­le­re geçi­li­yor. Kli­ni­ği­miz­de ilk ola­rak foto­te­ra­pi yapı­lı­yor, ult­ra­vi­yo­le A‑B ışın­la­rı veri­li­yor. Bazen karış­tı­rı­la­bi­li­yor ama bu kan­ser has­ta­la­rı­na veri­len ışın teda­vi­sin­den değil. Foto­te­ra­pi çok uzun vade­li kul­la­nı­lır­sa yan etki­le­ri ola­bi­lir ama rad­yo­te­ra­pi gibi etki­le­ri yok. Foto­te­ra­pi­ye gele­me­yen ya da yeter­li yanıt alı­na­ma­yan has­ta­lar­da sis­te­mik teda­vi­le­re geçi­le­bi­li­yor. Yüz­de 10’un üze­rin­de vücut tutu­lu­mu olan, vücut alan şid­de­ti yük­sek olan, yaşam kali­te endek­si çok etki­len­miş, eklem tutu­lu­mu olan, görün­tü­sü çok etki­le­nen, tır­nak tutu­lu­mu olan has­ta­lar­da direkt sis­te­mik teda­vi kara­rı vere­bi­li­yo­ruz. Önce­lik­le uzun süre­dir kul­lan­dı­ğı­mız metot­rek­sat, sik­los­fo­rin, reti­no­id­ler gibi kla­sik teda­vi­le­ri­miz var. Bu teda­vi­le­re yanıt ver­me­yen, yanı­tı düşük olan ya da yan etki geliş­ti­ren has­ta­lar­da son dönem­de sık­lık­la kul­lan­dı­ğı­mız biyo­lo­jik ajan­lar mev­cut. Bu teda­vi­le­ri 1 yıl, 3 yıl veya daha uzun süre kul­la­na­bi­li­yo­ruz. Bun­la­rın injek­si­yon şek­lin­de ve serum şek­lin­de olan­la­rı var. Serum olan­la­rı bir­kaç saat­lik has­ta­ne­ye yatış şek­lin­de uyguluyoruz. 

TEDA­Vİ­N­İN ADRE­Sİ ÜNİ­V­ERS­İT­E­LER

sedef-03

Biyo­tek­no­lo­jik ilaç­lar nasıl etki edi­yor ve bun­la­ra her­kes ula­şa­bi­li­yor mu? 

İnt­erl­ök­inl­er veya TNF dedi­ği­miz etki­le­nen mole­kül­le­re yöne­lik doğ­ru­dan hede­fe yöne­lik teda­vi­ler. Dışa­rı­da bu teda­vi­ler çok faz­la kul­la­nıl­mı­yor, üni­ver­si­te ve araş­tır­ma-eği­tim has­ta­ne­le­rin­de kul­la­nı­lı­yor. Gayet paha­lı ve uzun süre de kul­la­nı­lan ilaç­lar bun­lar. Üçlü imza gere­ki­yor. Şu ana kadar kul­lan­dı­ğı­mız üç tane var­dı, şim­di inter­lö­kin ola­rak dör­dün­cü de geldi.Yeni onay ala­cak ilaç­lar da mev­cut. Bun­lar eklem şika­yet­le­ri­ne de etki­li. Meta­bo­lik send­ro­mun geliş­me­si­ni engelleyebiliyorlar. 

Sedef teda­vi­sin­de yapı­lan en büyük hata nedir? 

Potent kor­ti­zon teda­vi­le­ri­nin veril­me­si en büyük hata. Bun­lar uzun vade­de kul­la­nıl­dı­ğın­da deri­de incel­me, atro­fi, damar­lan­ma gibi prob­lem­le­re neden ola­bi­li­yor. Geçi­ci ola­rak sön­dü­rü­yor ama has­ta­lık bir süre devam etmiş, yaşam kali­te­le­ri de etki­len­miş olu­yor. Tanı koyar­ken de tered­düt edi­len has­ta­la­rın fakül­te­le­re gön­de­ril­me­le­ri gerekir. 

Cer­rah­pa­şa sedef üni­te­si hak­kın­da bil­gi verir misiniz? 

Her çar­şam­ba-per­şem­be günü sedef has­ta­la­rı­na bakı­yo­ruz. Hep­si için bir dos­ya oluş­tu­ru­yo­ruz. Ne zaman­dır sedef has­ta­sı olduk­la­rı­nı, alış­kan­lık­la­rı olup olma­dı­ğı­nı, genel meta­bo­lik durum­la­rı­nı, baş­ka bir has­ta­lı­ğın eşlik edip etme­di­ği­ni, baş­ka bir ilaç kul­la­nıp kul­lan­ma­dı­ğı­nı belir­le­yip teda­vi pla­nı yapı­yo­ruz. Hep­si­nin taki­bi yapı­lı­yor. 1500’e yakın takip etti­ği­miz has­ta­mız var. 

İlgili Haberler

Leave a Comment