Onkoloji Hastalarında Beslenme Desteği

Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da, has­ta­nın mev­cut kilo­su­nu koru­mak, genel duru­mun bozul­ma­sı­nı önle­mek ve mal­nüt­ris­yon­lu has­ta­lar­da haya­ti teh­li­ke yara­ta­bi­lecek komp­li­kas­yon­la­rın geliş­me­si­ni önle­mek ama­cıy­la bes­len­me des­te­ği ver­mek gere­kir. Bu teda­vi prog­ra­mın­da spe­si­fik besin öğe­le­ri­nin des­tek teda­vi­si, tümör yanı­tı­nın artı­rıl­ma­sı, kemo­rad­yo­te­ra­pi komp­li­kas­yon­la­rı­nın önlen­me­si gibi deği­şik amaç­lar­la kul­la­nıl­mak­ta­dır. Bu spe­si­fik besin öğe­le­ri­nin alı­mı oral, ente­ral, paren­te­ral yol­lar­la veril­me­si uygun bir algo­ritm izle­ne­rek sağ­la­na­bi­lir Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da bes­len­me des­te­ği­ne baş­lan­ma­sı için bazı gerek­li şu kri­ter­le­rin oluş­ma­sı gerekir:

  • Has­ta­lık önce­si döne­me göre %5’in üze­rin­de kilo kaybı,
  • Serum albü­min düze­yi­nin 3.2 g/dl’nin altın­da olması,
  • Deri altı kalın­lı­ğı­nın erkek­ler­de 2.5 mm altı, kadın­lar­da 3 mm, çocuk­lar­da 5 per­sen­ti­lin altın­da olması
  • Çocuk­lar­da boya göre kilo ora­nı­nın %90’ın altın­da olma­sı veya boya göre kilo­nun 10 per­sen­ti­lin altın­da olması.

Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da bes­len­me des­te­ği ile ilgi­li soru­la­rı­mı­zı VIII. Ulus­la­ra­ra­sı Bes­len­me ve Diye­te­tik Kong­re­si­’n­de konuş­tu­ğu­muz Gazi Üni­ver­si­te­si Tıp Fakül­te­si Gast­ro­en­te­ro­lo­ji BD ve Nut­ris­yon Eki­bi­’­den Doç. Dr. Tar­kan Kara­kan yanıtladı.

Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da bes­len­me des­te­ği­ne neden ihti­yaç duyuluyor?
Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da has­ta­lı­ğın sonu­cun­da mal­nut­ris­yon mey­da­na geli­yor. Bu has­ta­lar­da genel­lik­le kan­ser kaşek­si­si’ deni­len durum görü­lür. Tümör nek­ro­zu fak­tö­rü (TNF) (tumor nec­ro­sis fac­tor), bir­çok hüc­re tipi tara­fın­dan sal­gı­la­nan ve kan­ser­li hüc­re­le­rin yıkı­mı­nı sağ­la­yan bir sito­kin­dir. Tümö­rün sal­gı­la­dı­ğı hor­mon­lar nede­niy­le, has­ta­lar yeter­li gıda alsa­lar bile hız­lı kilo kay­bı­na uğrar­lar. Bu kilo kay­bı hem yağ­dan hem de kas­tan olur. Bunun sonu­cun­da bağı­şık­lık sis­te­mi çöker. Bun­la­ra ek ola­rak kan­ser has­ta­la­rı­nın aldık­la­rı kemo­te­ra­pi, rad­yo­te­ra­pi gibi teda­vi­le­ri ida­me etti­re­bil­me­le­ri için yeter­li bes­len­me şart­tır. Yeter­li bes­len­me olmaz­sa bu has­ta­lar­da kemo­te­ra­pi­ye bağ­lı yan etki­le­re taham­mül etmek zor­la­şır. Bu neden­le tüm kan­ser has­ta­la­rın­da önce­lik­le bir bes­len­me duru­mu değer­len­dir­me­si­nin yapıl­ma­sı, bunun sonu­cun­da da mut­la­ka bes­len­me des­te­ği veril­me­si gerekir.

Bes­len­me des­te­ği­ne ne zaman geçilmeli?
Bes­len­me des­te­ği teda­vi­si ile ilgi­li değer­len­dir­me­nin kan­ser teda­vi­sin­den önce yapı­lıp, teda­vi­ye baş­lan­ma­sı gere­kir. Bunun için bes­len­me duru­mu­nu ölçen test­ler yapı­lır. Tüm dün­ya­da bu test­le­re bakıl­dı­ğın­da kan­ser has­ta­la­rı­nın hemen hemen %50’sinin mal­nüt­ris­yon­da oldu­ğu görü­lür. En çok mal­nüt­ris­yon görü­len kan­ser­ler, ağır­lı ola­rak pank­re­as kan­se­ri, gast­ro­in­tes­ti­nal sis­tem kan­ser­le­rin­den özel­li­ke özo­fa­gus, baş boyun ve mide tümör­le­ri gibi tümör­ler­dir. Göre­ce ola­rak kolon kan­se­ri, meme kan­se­ri gibi has­ta­lık­lar­da çok zaman mal­nüt­ris­yon görül­mez ama onla­rı da tara­mak­ta fay­da vardır.
Yemek boru­su kan­ser­le­ri, mide kan­se­ri gibi gast­ro­in­tes­ti­nal kan­ser­ler­de tümö­rün yemek boru­su­nu tıka­ma­sı, mide­nin tıkan­ma­sı ve has­ta­nın yemek yeme­si­nin engel­len­me­si gibi durum­lar da mal­nüt­ris­yon olu­şu­mu­na neden olur. Bu durum­lar­da sade­ce bes­len­me teda­vi­si yap­mak yeter­li değil­dir. O yol­la­rın açıl­ma­sı­nı da sağ­la­ya­cak teda­vi­ler yap­mak gere­kir. Örne­ğin stent tak­mak, gast­ros­to­mi tüpü gibi yak­la­şım­la­rı da yap­mak gere­kir. Bes­len­me teda­vi­si­ne has­ta­nın kalo­ri ihti­ya­cı­na göre baş­la­mak gerekir.

Bunun kri­ter­le­ri varmı?
Aslın­da bunun çok özel bir ora­nı yok. Stan­dart bes­len­me­de oldu­ğu gibi bes­len­me­nin has­ta­nın gün­lük kalo­ri­si­nin büyük bir kıs­mı­nı kar­bon­hid­rat­lar­dan ala­cak şekil­de düzen­len­me­si gere­kir. Tüm kalo­ri­nin %30’unu yağ­lar­dan, %30’unu pro­te­in­den ola­cak şekil­de kom­bi­nas­yon uygu­la­nır. Bes­len­me­ye Omega‑3 yağ asit­le­ri eklen­me­si­nin daha yarar­lı oldu­ğu­nu gös­te­ren bazı çalış­ma­lar da bulun­mak­ta­dır. Glu­ta­min de son yıl­lar­da öne çıkan des­tek ürün­le­rin­den bir­ta­ne­si. Bu has­ta­la­ra genel­lik­le bun­la­rı ver­mek­te­yiz. Çün­kü bu besin­ler eksik oldu­ğun­da kemo­te­ra­pi­ye bağ­lı yan etki­ler daha faz­la görü­lür. Örne­ğin nöt­ro­pe­ni­de kemik ili­ği bas­kı­lan­ma­sı daha faz­la mey­da­na gele­bi­lir. Rad­yo­te­ra­pi sıra­sın­da mey­da­na gelen cid­di tah­riş ve yanık­la­rın iyi­leş­me­si için de glu­ta­min gibi pro­te­in des­tek­le­ri­ne ihti­yaç bulun­mak­ta­dır. Biz bun­la­rı önce­den baş­la­ma­yı ter­cih edi­yo­ruz. Çün­kü her zaman son­ra­dan ver­mek müm­kün olma­ya­bi­lir. Örne­ğin has­ta rad­yo­te­ra­pi aldı­ğı zaman buna bağ­lı özo­fa­jit adı veri­len tab­lo mey­da­na gelir ve has­ta özo­fa­jit oldu­ğun­da yut­ma kabi­li­ye­ti­ni kay­be­de­bi­lir. Bu gibi durum­lar­da des­tek çok önemlidir.

Besin des­te­ği han­gi yol­la yapılmaktadır?
Eğer has­ta yemek yiye­bi­li­yor­sa, oral sup­le­man dedi­ği­miz aro­ma­sı olan bes­len­me des­tek ürün­le­ri kul­la­nıl­mak­ta­dır. Bu des­tek ürün­le­ri genel­de has­ta­nın gün­lük bes­len­me­si­ne ek ola­rak veri­lir. Yani gün­lük üç öğü­nün ara öğü­nü şek­lin­de des­tek ola­rak veril­mek­te­dir. Bu besin des­te­ği­nin has­ta­nın nor­mal öğün­le­ri­ne engel olma­ma­sı gere­kir. Ülke­miz­de bu şekil­de çok sayı­da bes­len­me des­tek ürü­nü bulun­mak­ta­dır. Ürün seçi­min­de genel­lik­le has­ta­nın tadı­nı beğen­di­ği ürün ter­cih edi­lir. İçer­ik açı­sın­dan stan­dart ürün­le­rin, ülke­miz­de­ki ve dün­ya­da­ki fir­ma­la­rın ürün­le­rin­de hemen hemen kom­po­zis­yon aynı­dır. Bu ürün­ler, yağ­da ve suda eri­yen tüm vita­min­ler, eser ele­ment­ler­den mag­nez­yum, selen­yum gibi eser ele­ment­ler, ami­no­asit­ler, yağ­lar ve kar­bon­hid­rat­la­rı içerir.
Bu des­tek ürün­le­ri­ni teda­vi­ye baş­la­ma­dan önce veri­yo­ruz. Eğer has­ta ağız­dan ala­mı­yor­sa, bes­len­me tüpü, stent takı­la­rak ya da gast­ros­to­mi­den veriyoruz.
Teda­vi sıra­sın­da sıkın­tı­lar yaşan­mak­ta­dır. Kemo­te­ra­pi­ye bağ­lı bulan­tı kus­ma, rad­yo­te­ra­pi­ye bağ­lı ola­rak yemek boru­sun­da­ki daral­ma­lar ve yoğun inf­la­mas­yon bes­len­me­ye engel olmak­ta­dır. Bura­da kli­nis­ye­nin has­ta­nın o anki duru­mu­na göre besin des­te­ği­nin içe­ri­ği­ni değiş­tir­me­si gere­ke­bi­lir. Bu deği­şik­lik sıra­sın­da yük­sek ener­ji­li az hacim­li ürün­le­re geçi­le­bi­lir. Stan­dart ürün­le­rin 1 ml’­de 1 kalo­ri var­dır. Yük­sek ener­ji­li­le­rin ise 1 ml’­sin­de 2 kalo­ri var­dır. Yani has­ta aynı hacim­le 2 kat kalo­ri ala­bi­lir. Bu şekil­de has­ta­nın bes­len­me­si­ne tak­vi­ye­de bulu­nu­lur. Bunun sonu­cun­da her zaman has­ta­nın nor­mal kilo­su­na çekil­me­si­ne çalı­şı­lır. Ancak tümör o kadar güç­lü­dür ki, sal­gı­la­dı­ğı fak­tör­ler kilo alma­sı­na, ana­bo­lik faza geç­me­si­ne engel olur. Ama hiç veril­me­di­ği zaman­lar­da­ki durum­la kıyas­lan­dı­ğın­da, bes­len­me teda­vi­si­nin enfek­si­yon ris­kin­de, kas kayıp­la­rın­da, immün sis­tem üze­rin­de daha etki­li oldu­ğu gös­te­ril­miş­tir. Bu neden­le bes­len­me des­te­ği yap­mak bütün dün­ya kıla­vuz­la­rın­da tav­si­ye edilmektedir.

Onko­lo­ji has­ta­la­rın­da tüke­til­me­me­si gere­ken besin grup­la­rı var mı?
Spe­si­fik ola­rak besin grup­la­rı­nın çıka­rıl­ma­sı gerek­ti­ği­ne dair bir kanıt yok­tur. Ancak mul­ti­vi­ta­min grup­la­rı­nın kemo­te­ra­pi ve rad­yo­te­ra­pi sıra­sın­da alın­ma­sı­nı tav­si­ye etmi­yo­ruz. Çün­kü bu ürün­ler, özel­lik­le de anti­ok­si­dan ağır­lık­lı ürün­ler kemo­te­ra­pi­nin oluş­tur­du­ğu etki­yi azal­ta­bil­mek­te­dir­ler. Bu neden­le has­ta­la­rın ken­di insi­ya­tif­le­ri­ni kul­la­na­rak ekst­ra mul­ti­vi­ta­min pre­pe­rat­la­rı, anti­ok­si­dan pre­pa­rat­la­rı kul­lan­ma­sı tav­si­ye edil­me­mek­te­dir. Belir­li besin öğe­le­ri­nin alın­ma­sı­nı yasak­la­mı­yo­ruz ama alın­ma­sı­nı tav­si­ye etti­ği­miz ürün­ler var. Kanı­ta daya­lı tıb­ba bak­tı­ğı­mız zaman örne­ğin pank­re­as kan­se­ri için bazı tav­si­ye­ler söz konu­su­dur. Son yıl­lar­da bu konu­da yapı­lan bir çalış­ma­da içe­ri­ğin­de halk ara­sın­da köri sosu diye bili­nen kür­kü­min olan, Tür­ki­ye­’­de zer­de­çal adı veri­len bir bit­ki­den elde edi­len bir mad­de­nin, gün­de 8 gram alın­ma­sı­nın kemo­te­ra­pi­ye direnç­li pank­re­as kan­se­rin­de yaşam süre­si­ni 6 kadar uzat­tı­ğı gös­te­ril­miş­tir. Bu ürün­ler teda­vi amaç­lı değil, des­tek ama­cıy­la kul­la­nıl­mak­ta­dır. Bunun dışın­da şu anda devam eden çalış­ma­la­ra göre pro­bi­yo­tik içe­ren ürün­le­rin de kolon kan­se­rin­de kul­la­nı­lan kemo­te­ra­pi ilaç­la­rı­nın oluş­tur­du­ğu ishal yan etki­si­ni azalt­tı­ğı gösterilmektedir.
Ome­ga yağ asit­le­ri de anti­inf­la­ma­tu­var özel­lik­le­rin­den dola­yı onko­lo­ji has­ta­la­rı­nın des­tek teda­vi­le­rin­de ter­cih edil­mek­te­dir. Bunun dışın­da işe yara­ma­yan ürün­le­ri de bil­mek gere­kir. Örne­ğin halk ara­sın­da çok tav­si­ye edi­len köpek­ba­lı­ğı kıkır­da­ğı gibi tab­let­le­rin aslın­da kan­ser teda­vi­sin­de fay­da­lı olma­dı­ğı­nı çalış­ma­lar gös­ter­di. O yüz­den kişi­le­rin bir­ta­kım lüzum­suz pre­pa­rat­la­ra yönel­me­si­ni de tav­si­ye etmi­yo­ruz. Bun­lar­dan bir­ta­ne­si de ısır­gan otu gibi ürünler.
Bes­len­me açı­sın­dan has­ta­la­rın ken­di­le­ri­ni zor­la­ma­la­rı­nı çok tav­si­ye etmi­yo­ruz. Çün­kü has­ta­la­rın mide bulan­tı­sı çok ön plan­da oldu­ğu için az ve sık yeme­le­ri­ni tav­si­ye edi­yo­ruz. Gün­lük öğün sayı­la­rı­nı artır­ma­la­rı, çok yağ­lı yiye­cek­ler yeme­me­le­ri­ni, pro­te­in ihti­yaç­la­rı­nı aksat­ma­ma­la­rı­nı tav­si­ye edi­yo­ruz. Pro­te­in eksik­li­ğin­de hem kan hüc­re­le­ri­nin yapı­mın­da bir azal­ma mey­da­na geli­yor, hem de kas kay­bı mey­da­na geli­yor. Bunu özel­lik­le kan­ser has­ta­la­rın­da iste­mi­yo­ruz. Çün­kü kan­ser has­ta­la­rın­da sar­ko­pe­ni dedi­ği­miz iske­let kası kay­bı çok hız­lı geli­şir ve bu iske­let kası­nın yeri­ne kon­ma­sı da aylar alır.

Bes­len­me des­tek teda­vi­si onko­lo­ji has­ta­la­rı­na ne kazandırıyor?
Des­tek teda­vi­le­ri bir­çok has­ta­nın kemo­te­ra­pi­yi veya rad­yo­te­ra­pi­yi tamam­la­ma­sı­nı sağ­lı­yor. Örne­ğin genel­de 6 kür kemo­te­ra­pi veri­lir. 4. kür­de pes eden has­ta­lar ola­bi­lir. Bunun da tek sebe­bi mal­nüt­ris­yon­dur. Çün­kü artık veri­len kemo­te­ra­pi ilaç­la­rı­nın tok­si­si­te­si de art­ma­ya baş­la­mış­tır. Has­ta­lar bu tok­si­si­te nede­niy­le teda­vi­yi yarım bırak­mak zorun­da kala­bi­lir­ler. Bes­len­me des­tek teda­vi­si­nin en önde gelen fay­da­sı has­ta­ya mev­cut teda­vi­yi tamam­la­ya­bil­me yete­ne­ği kazan­dı­rıl­ma­sı­dır. Bu has­ta­la­rın ide­al kilo­ya çekil­me­si çok zor­dur. Böy­le bir bek­len­ti­miz yok ama bes­len­me teda­vi­si­nin ama­cı en azın­dan ağır kayıp­la­rı engellemektir.

İlgili Haberler

Leave a Comment