OMEGA 3 Neden, nasıl?

  Doç. Dr. Serpil Salman11Ome­ga 3 ile özel­lik­le kar­di­yo­vas­kü­ler has­ta­lık­lar ara­sın­da önem­li bir iliş­ki oldu­ğu bili­ni­yor. Liv Hos­pi­tal Endok­ri­no­lo­ji ve Meta­bo­liz­ma Has­ta­lık­la­rı Uzma­nı Doç. Dr. Ser­pil Sal­man, sağ­lık için öne­mi tar­tı­şıl­maz olan Ome­ga 3 kul­la­nı­mı hak­kın­da bil­gi verdi. 

Ome­ga 3 neden önem­li, ne işe yarar?

Deniz ürün­le­ri­ni çok mik­tar­da tüke­ten Eski­mo­la­r­’­da kar­di­yo­vas­kü­ler has­ta­lık­lar­dan ölüm ora­nı­nın belir­gin dere­ce­de az oldu­ğu­nun fark edil­me­si üze­ri­ne balık yağı” ile ilgi­li ince­le­me­ler yapıl­mış ve içe­ri­ğin­de­ki Ome­ga 3 gru­bu yağ asit­le­ri­nin öne­mi anla­şıl­mış­tır. 1980’li yıl­lar­dan son­ra, Ome­ga 3’ün gerek kar­di­yo­vas­kü­ler sis­tem, gerek­se diğer sağ­lık sorun­la­rı üze­ri­ne potan­si­yel etki­le­ri çok sayı­da araş­tır­ma ile ince­len­miş­tir. Omega‑3, vücut­ta sen­tez­le­ne­bi­len bir yağ değil­dir, esas ola­rak deniz ürün­le­rin­den alınır.

Ome­ga-3’ün kar­di­yo­vas­kü­ler sis­tem üze­ri­ne olum­lu etki­le­ri şu şekil­de sıralanabilir:

• Kan basın­cı­nı sis­te­mik vas­kü­ler diren­ci azal­ta­rak düşü­rü­cü etki,

• Kalp hızı­nı düzen­le­yi­ci etki, 

• Damar endo­te­li üze­ri­ne olum­lu etki, 

• Pıh­tı­laş­ma ve trom­bo­zu önle­yi­ci etki,

• Yük­sek doz­lar­da trig­li­se­rid düşü­rü­cü etki, hafif HDL yük­sel­ti­ci etki.

Gebe­lik döne­min­de ve erken çocuk­luk çağın­da Ome­ga 3 alı­mı­nın bebe­ğin beyin geli­şi­mi­ne kat­kı­sı bilin­mek­te­dir. Ayrı­ca, Ome­ga 3’ün insü­lin diren­ci­ni azal­tı­cı etki­si olmak­la bir­lik­te çalış­ma­lar bu etki­nin diya­bet­li has­ta­lar­da kan şeker kont­ro­lü­nü sağ­la­ma dere­ce­sin­de güç­lü olma­dı­ğı­nı göstermektedir. 

Bun­la­rın dışın­da deman­sı önle­me veya teda­vi etme, astım ve diğer inf­la­ma­tu­var has­ta­lık­la­rın teda­vi­si gibi bir­çok alan­da Ome­ga 3’ün olum­lu etki­si­nin ola­ca­ğı­na dair bek­len­ti­ler var­dır, ancak henüz kanıt­lan­ma­mış­tır. Tıp­ta her­han­gi bir durum­da eksik­lik oldu­ğu­nun gös­te­ril­me­si, o eksi­ğin yeri­ne konul­ma­sın­dan son­ra tüm sorun­la­rın geçe­ce­ği­nin garan­ti­si değildir. 

Kalp kri­zi ile Ome­ga 3 iliş­ki­si nedir?

Sağ­lık­lı kişi­ler­de­ki göz­lem­sel çalış­ma­lar ve koro­ner kalp has­ta­lı­ğı tes­pit edil­miş has­ta­lar­da yapı­lan ran­do­mi­ze çalış­ma­la­rın sonuç­la­rı­na göre, yak­la­şık ola­rak gün­de 250 mg EPA+DHA tüke­ten kişi­ler­de kar­di­yo­vas­kü­ler has­ta­lık nede­ni ile ölüm veya ani kar­di­yak ölüm ris­ki azal­mak­ta­dır. Bu bil­gi, özel­lik­le has­ta­lık tes­pit edil­miş veya yük­sek kar­di­yo­vas­kü­ler ris­ki olan kişi­ler için önem­li­dir. Ancak son yıl­lar­da­ki meta­ana­liz­le­rin sonuç­la­rı bu risk azal­ma­sı­nın hafif dere­ce­de oldu­ğu yönün­de­dir. Dola­yı­sı ile Ome­ga ‑3 önem­li­dir, ancak has­ta­lı­ğın diğer teda­vi­le­ri­nin önün­de tutulmamalıdır. 

Ome­ga 3’ün kar­di­yo­vas­kü­ler sis­tem üze­ri­ne han­gi etki­si­nin ne kadar süre­de ve han­gi doz­da orta­ya çık­tı­ğı­na dair veri­ler gide­rek art­mak­ta­dır. Örne­ğin; Kar­di­yo­vas­kü­ler ölü­mü önle­yi­ci etki­si­nin haf­ta­lar için­de orta­ya çık­tı­ğı bil­di­ril­miş­tir. Anti­arit­mik etki­si nis­pe­ten yük­sek doz­lar­da oluş­mak­ta­dır. Trig­li­se­rid düşü­rü­cü etki­si için ise aylar hat­ta yıl­lar­ca kul­la­nım gerekmektedir. 

Ome­ga 3’ün kaç türü bulunuyor? 

Balık­ya­ğın­da­ki uzun zin­cir­li n‑3 poli­an­sa­tü­re yağ asit­le­ri­nin (n‑3 PUFA) en önem­li kıs­mı­nı eiko­sa­pen­ta­eno­ik asit (EPA, 20:5n‑3) ve doko­sa­hek­sa­eno­ik asit (DHA, 22:6n‑3) oluş­tu­rur. Daha az mik­tar­lar­da baş­ka yağ asit­le­ri de var­dır, bun­lar­dan en iyi bili­ne­ni doko­sa­pen­ta­eno­ik asid (DPA, 22:5n‑3) tir. EPA daha çok inf­la­mas­yon ve trom­boz-yani kalp damar has­ta­lık­la­rı, DHA ise beyin geli­şi­mi üze­ri­ne etki­li­dir. Gebe­lik­te ve çocuk­luk çağın­da daha belir­gin olmak üze­re, EPA’nın küçük bir kıs­mı vücut­ta DHA­’­ya dönüşebilir. 

hs-OME­GA 3 İND­EX Tes­ti nedir, nasıl yap­tı­rı­lır? Bu tes­tin sonuç­la­rı bize neler söyler? 

Ome­ga 3 indek­si erit­ro­sit­ler­de­ki yağ asit­le­ri­nin mik­ta­rı­nın ölçü­mü­ne daya­lı bir kan tes­ti­dir. Düşük Ome­ga 3 indek­si olum­suz bir gös­ter­ge ola­rak kabul edi­lir. Tıb­bi lite­ra­tür­de Ome­ga 3 indek­si ölçü­mü­ne daya­lı çalış­ma­lar özel­lik­le son 12 yıl­da art­mış durum­da­dır. Bu test, ülke­miz­de­ki bazı mer­kez­ler­de yapı­la­bil­mek­te ve kar­di­yo­vas­kü­ler has­ta­lık ris­ki­ni belir­le­me­de ölçüt ola­rak sunul­mak­ta­dır. Ancak, gün­cel uygu­la­ma­da rutin kul­la­nım­da olan bir test oldu­ğu­nu söyleyemeyiz. 

 

omega3

GEBE­Lİ­KTE MUT­LA­KA YETER­Lİ MİKT­ARDA ALINMALI

Hami­le­ler­de Ome­ga 3 eksik­li­ği­nin sonuç­la­rı nelerdir?

Balık yağı, özel­lik­le DHA, anne kar­nın­da ve bebek­lik döne­min­de beyin ve reti­na geli­şi­mi bakı­mın­dan olduk­ça öne­mi­dir. Özel­lik­le gebe­li­ğin son tri­mes­te­rin­de ve ilk 2 yaş­ta yeter­li Ome­ga 3 alın­ma­sı gere­kir. Gebe­lik döne­min­de yeter­li balık tüke­til­me­si (haf­ta­da 2 por­si­yon civa­rı) öne­ril­mek­te­dir. Her balık­ta yeter­li Ome­ga 3 olma­dı­ğın­dan yola çıkan görüş, gebe­le­re des­tek ürün tav­si­ye etmek­te­dir. Ancak, civa içe­ri­ği yük­sek Ome­ga 3 ürün­le­ri­nin uzun vade­de­ki zarar­la­rı dik­ka­te alın­ma­lı, ilaç seçi­mi­ne dik­kat edilmelidir. 

Kim­le­rin dışa­rı­dan Ome­ga 3 tak­vi­ye­si alma­sı gere­kir, Ome­ga 3 seçer­ken nele­re dik­kat edilmeli?

Kalp damar has­ta­lı­ğı için yük­sek risk­li veya bu has­ta­lık­la­rı geçir­miş olan kişi­ler Omega‑3’ten fay­da göre­bi­lir­ler. Yük­sek trig­li­se­rid düzey­le­ri­ne sahip kişi­ler­de Omega‑3 tak­vi­ye­si teda­vi­nin bir par­ça­sı ola­bi­lir. Gebe­lik ve çocuk­luk çağın­da­ki kul­la­nım tartışmalıdır.

Balık yağı ile Ome­ga 3 tam ola­rak aynı şey değil­dir. Ome­ga 3 seçer­ken içe­ri­ğin­de­ki EPA ve DHA mik­ta­rı­nın yeter­li oldu­ğu­na dik­kat edil­me­li­dir. Ome­ga 3, çok ucuz bir ürün değil­dir, EPA ve DHA içe­ri­ği art­tık­ça fiya­tı­nın yük­sel­me­si kaçınılmazdır. 

EPA etki­si­nin ağır­lık­lı ola­rak daha çok inf­la­mas­yon ve trom­boz, DHA ise beyin geli­şi­mi üze­ri­ne etki­li oldu­ğu düşü­nül­mek­te­dir, DHA ile ilgi­li kanıt daha güç­lü­dür. Bu bil­gi­le­re daya­na­rak, kalp koru­ma ile ilgi­li ihti­yaç­ta EPA, çocuk­luk ve genç­lik çağın­da des­tek ürün seçi­min­de ise DHA ağır­lık­lı olan­la­rın seçil­me­si öne­ri­le­bi­lir. Ancak gün­cel bil­gi­ler çok kes­kin sınır­lar koya­rak tek başı­na EPA ya da DHA kul­la­nı­mı­na iliş­kin kanıt­lar içermemektedir. 

Yarar­lı etki­ler için gıda­lar­dan gün­lük 250 mg EPA+DHA alı­mı gerek­ti­ği bilin­mek­te­dir. Özel­lik­le kar­di­yak koru­ma amaç­la­na­rak des­tek ürün kul­la­nı­la­ca­ğı tak­dir­de 250500 mg/gün EPA+DHA içe­rik­li olma­sı öne­ri­lir. Tica­ri ürün ola­rak bulu­nan balık yağı­nın 1 gra­mın­da ürü­ne göre değiş­mek üze­re 200800 mg EPA+DHA bulu­nur. Haf­ta­da 12 por­si­yon yağ­lı balık ya da deniz ürü­nü­nün tüke­til­me­si Ome­ga 3’ün öte­sin­de pro­te­in, vita­min­ler ve selen­yum da sağ­la­ya­ca­ğın­dan Ome­ga 3’ün gıda yolu ile alı­mı daha ide­al­dir. Ancak her deniz ürü­nü­nün yük­sek mik­tar Ome­ga 3 içer­di­ği­ni de söyleyemeyiz. 

Ome­ga 3 içe­rik­li ürün­ler­le ilgi­li baş­lı­ca endi­şe­ler­den biri elde edil­dik­le­ri deniz ürü­nü­nün bulun­du­ğu ortam­la iliş­ki­li ola­rak kabul edi­le­bi­len­den daha yük­sek mik­tar­da civa içe­re­bil­me­si­dir. Az mik­tar­da da olsa polik­lo­ri­ne bife­nil (PCB) ve diok­sin içe­re­bil­me­le­ri de söz konu­su­dur. Civa içe­ri­ği­nin güven­li ara­lık­ta oldu­ğu­nu bilim­sel kanıt­lar­la rapor eden ürün­ler ter­cih edilebilir.

Balık ve balık ürün­le­ri­ne kar­şı aler­ji­si olan­la­rın balık yağı ve Ome­ga 3 alma­sı risk­li ola­bi­lir. Yük­sek doz (>4- 6 gr/gün) balık yağı kul­la­nı­mıy­la kana­ma­ya meyil görü­le­bi­le­ce­ği, özel­lik­le kan sulan­dı­rı­cı­la­rı kul­la­nan veya ame­li­yat plan­la­nan kişi­ler­de dik­kat­li olun­ma­sı gerek­ti­ği bilin­mek­te­dir.

İlgili Haberler

Leave a Comment