OMEGA 3 Neden, nasıl?

  Doç. Dr. Serpil Salman11Omega 3 ile özellikle kardiyovasküler hastalıklar arasında önemli bir ilişki olduğu biliniyor. Liv Hospital Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Serpil Salman, sağlık için önemi tartışılmaz olan Omega 3 kullanımı hakkında bilgi verdi.

Omega 3 neden önemli, ne işe yarar?

Deniz ürünlerini çok miktarda tüketen Eskimolar’da kardiyovasküler hastalıklardan ölüm oranının belirgin derecede az olduğunun fark edilmesi üzerine “balık yağı” ile ilgili incelemeler yapılmış ve içeriğindeki Omega 3 grubu yağ asitlerinin önemi anlaşılmıştır. 1980’li yıllardan sonra, Omega 3’ün gerek kardiyovasküler sistem, gerekse diğer sağlık sorunları üzerine potansiyel etkileri çok sayıda araştırma ile incelenmiştir. Omega-3, vücutta sentezlenebilen bir yağ değildir, esas olarak deniz ürünlerinden alınır.

Omega-3’ün kardiyovasküler sistem üzerine olumlu etkileri şu şekilde sıralanabilir:

• Kan basıncını sistemik vasküler direnci azaltarak düşürücü etki,

• Kalp hızını düzenleyici etki,

• Damar endoteli üzerine olumlu etki,

• Pıhtılaşma ve trombozu önleyici etki,

• Yüksek dozlarda trigliserid düşürücü etki, hafif HDL yükseltici etki.

Gebelik döneminde ve erken çocukluk çağında Omega 3 alımının bebeğin beyin gelişimine katkısı bilinmektedir. Ayrıca, Omega 3’ün insülin direncini azaltıcı etkisi olmakla birlikte çalışmalar bu etkinin diyabetli hastalarda kan şeker kontrolünü sağlama derecesinde güçlü olmadığını göstermektedir.

Bunların dışında demansı önleme veya tedavi etme, astım ve diğer inflamatuvar hastalıkların tedavisi gibi birçok alanda Omega 3’ün olumlu etkisinin olacağına dair beklentiler vardır, ancak henüz kanıtlanmamıştır. Tıpta herhangi bir durumda eksiklik olduğunun gösterilmesi, o eksiğin yerine konulmasından sonra tüm sorunların geçeceğinin garantisi değildir.

Kalp krizi ile Omega 3 ilişkisi nedir?

Sağlıklı kişilerdeki gözlemsel çalışmalar ve koroner kalp hastalığı tespit edilmiş hastalarda yapılan randomize çalışmaların sonuçlarına göre, yaklaşık olarak günde 250 mg EPA+DHA tüketen kişilerde kardiyovasküler hastalık nedeni ile ölüm veya ani kardiyak ölüm riski azalmaktadır. Bu bilgi, özellikle hastalık tespit edilmiş veya yüksek kardiyovasküler riski olan kişiler için önemlidir. Ancak son yıllardaki metaanalizlerin sonuçları bu risk azalmasının hafif derecede olduğu yönündedir. Dolayısı ile Omega -3 önemlidir, ancak hastalığın diğer tedavilerinin önünde tutulmamalıdır.

Omega 3’ün kardiyovasküler sistem üzerine hangi etkisinin ne kadar sürede ve hangi dozda ortaya çıktığına dair veriler giderek artmaktadır. Örneğin; Kardiyovasküler ölümü önleyici etkisinin haftalar içinde ortaya çıktığı bildirilmiştir. Antiaritmik etkisi nispeten yüksek dozlarda oluşmaktadır. Trigliserid düşürücü etkisi için ise aylar hatta yıllarca kullanım gerekmektedir.

Omega 3’ün kaç türü bulunuyor?

Balıkyağındaki uzun zincirli n-3 poliansatüre yağ asitlerinin (n-3 PUFA) en önemli kısmını eikosapentaenoik asit (EPA, 20:5n-3) ve dokosaheksaenoik asit (DHA, 22:6n-3) oluşturur. Daha az miktarlarda başka yağ asitleri de vardır, bunlardan en iyi bilineni dokosapentaenoik asid (DPA, 22:5n-3) tir. EPA daha çok inflamasyon ve tromboz-yani kalp damar hastalıkları, DHA ise beyin gelişimi üzerine etkilidir. Gebelikte ve çocukluk çağında daha belirgin olmak üzere, EPA’nın küçük bir kısmı vücutta DHA’ya dönüşebilir.

hs-OMEGA 3 İNDEX Testi nedir, nasıl yaptırılır? Bu testin sonuçları bize neler söyler?

Omega 3 indeksi eritrositlerdeki yağ asitlerinin miktarının ölçümüne dayalı bir kan testidir. Düşük Omega 3 indeksi olumsuz bir gösterge olarak kabul edilir. Tıbbi literatürde Omega 3 indeksi ölçümüne dayalı çalışmalar özellikle son 1-2 yılda artmış durumdadır. Bu test, ülkemizdeki bazı merkezlerde yapılabilmekte ve kardiyovasküler hastalık riskini belirlemede ölçüt olarak sunulmaktadır. Ancak, güncel uygulamada rutin kullanımda olan bir test olduğunu söyleyemeyiz.

 

omega3

GEBELİKTE MUTLAKA YETERLİ MİKTARDA ALINMALI

Hamilelerde Omega 3 eksikliğinin sonuçları nelerdir?

Balık yağı, özellikle DHA, anne karnında ve bebeklik döneminde beyin ve retina gelişimi bakımından oldukça önemidir. Özellikle gebeliğin son trimesterinde ve ilk 2 yaşta yeterli Omega 3 alınması gerekir. Gebelik döneminde yeterli balık tüketilmesi (haftada 2 porsiyon civarı) önerilmektedir. Her balıkta yeterli Omega 3 olmadığından yola çıkan görüş, gebelere destek ürün tavsiye etmektedir. Ancak, civa içeriği yüksek Omega 3 ürünlerinin uzun vadedeki zararları dikkate alınmalı, ilaç seçimine dikkat edilmelidir.

Kimlerin dışarıdan Omega 3 takviyesi alması gerekir, Omega 3 seçerken nelere dikkat edilmeli?

Kalp damar hastalığı için yüksek riskli veya bu hastalıkları geçirmiş olan kişiler Omega-3’ten fayda görebilirler. Yüksek trigliserid düzeylerine sahip kişilerde Omega-3 takviyesi tedavinin bir parçası olabilir. Gebelik ve çocukluk çağındaki kullanım tartışmalıdır.

Balık yağı ile Omega 3 tam olarak aynı şey değildir. Omega 3 seçerken içeriğindeki EPA ve DHA miktarının yeterli olduğuna dikkat edilmelidir. Omega 3, çok ucuz bir ürün değildir, EPA ve DHA içeriği arttıkça fiyatının yükselmesi kaçınılmazdır.

EPA etkisinin ağırlıklı olarak daha çok inflamasyon ve tromboz, DHA ise beyin gelişimi üzerine etkili olduğu düşünülmektedir, DHA ile ilgili kanıt daha güçlüdür. Bu bilgilere dayanarak, kalp koruma ile ilgili ihtiyaçta EPA, çocukluk ve gençlik çağında destek ürün seçiminde ise DHA ağırlıklı olanların seçilmesi önerilebilir. Ancak güncel bilgiler çok keskin sınırlar koyarak tek başına EPA ya da DHA kullanımına ilişkin kanıtlar içermemektedir.

Yararlı etkiler için gıdalardan günlük 250 mg EPA+DHA alımı gerektiği bilinmektedir. Özellikle kardiyak koruma amaçlanarak destek ürün kullanılacağı takdirde 250-500 mg/gün EPA+DHA içerikli olması önerilir. Ticari ürün olarak bulunan balık yağının 1 gramında ürüne göre değişmek üzere 200-800 mg EPA+DHA bulunur. Haftada 1-2 porsiyon yağlı balık ya da deniz ürününün tüketilmesi Omega 3’ün ötesinde protein, vitaminler ve selenyum da sağlayacağından Omega 3’ün gıda yolu ile alımı daha idealdir. Ancak her deniz ürününün yüksek miktar Omega 3 içerdiğini de söyleyemeyiz.

Omega 3 içerikli ürünlerle ilgili başlıca endişelerden biri elde edildikleri deniz ürününün bulunduğu ortamla ilişkili olarak kabul edilebilenden daha yüksek miktarda civa içerebilmesidir. Az miktarda da olsa poliklorine bifenil (PCB) ve dioksin içerebilmeleri de söz konusudur. Civa içeriğinin güvenli aralıkta olduğunu bilimsel kanıtlarla rapor eden ürünler tercih edilebilir.

Balık ve balık ürünlerine karşı alerjisi olanların balık yağı ve Omega 3 alması riskli olabilir. Yüksek doz (>4- 6 gr/gün) balık yağı kullanımıyla kanamaya meyil görülebileceği, özellikle kan sulandırıcıları kullanan veya ameliyat planlanan kişilerde dikkatli olunması gerektiği bilinmektedir.

Yorum eklemek için kullanıcı girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş