Ölüme DaVeT

SAMSUNG CSC

Uzun uçak seya­hat­le­ri, has­ta­ne­de uzun yatış, uzun süre otur­ma sonu­cu ve felç­li has­ta­lar­da sık kar­şı­la­şı­lan derin ven trom­bo­zun yıl­lık görül­me sık­lı­ğı bin­de 15’tir. Damar has­ta­lı­ğı­na yaş iler­le­dik­çe daha sık rast­la­nır, erkek­ler­de kadın­la­ra göre biraz daha faz­la görül­mek­te­dir. Batı­lı top­lum­lar­da görül­me sık­lı­ğı ben­zer oran­lar­da iken Asya köken­li top­lum­lar­da görül­me sık­lı­ğı biraz daha düşüktür.

Daha çok bacak­ta pıh­tı nede­niy­le olu­şan ve ölü­me kadar varan vahim sonuç­la­ra yol açan derin ven trom­bo­zu ve diğer damar has­ta­lık­la­rı­na dik­kat çek­mek ama­cıy­la Mart ayı dün­ya­da Damar Has­ta­lık­la­rı ve Derin Ven Trom­bo­zu (DVT) Far­kın­da­lık Ayı” ola­rak kabul edil­mek­te­dir. Bu yıl far­kın­da­lı­ğı artır­mak ama­cıy­la Ulu­sal Vas­kü­ler ve Endo­vas­kü­ler Cer­ra­hi Der­ne­ği Üye­si Prof. Dr. Kür­şat Boz­kurt ve Ulu­sal Vas­kü­ler ve Endo­vas­kü­ler Cer­ra­hi Der­ne­ği Baş­kan Yar­dım­cı­sı Doç. Dr. Cen­giz Kök­sal basın men­sup­la­rı ile bir ara­ya gele­rek, has­ta­lı­ğı masa­ya yatır­dı. İşte Boz­kurt ve Kök­sa­l­’ın vedi­ği bil­gi­ler eşli­ğin­de A’dan Z’ye damar has­ta­lık­la­rı ve DVT…

DERİN VEN TROM­BO­ZU-DVT ÖLÜ­ME SEBEP OLABİLİR!

Derin ven trom­bo­zu-DVT vücut­ta­ki derin bir top­lar­da­mar için­de olu­şan kan pıh­tı­sı­dır. Kan koyu­laş­tı­ğın­da veya bir ara­ya top­lan­dı­ğın­da kan pıh­tı­la­rı orta­ya çıkar. Derin ven trom­bo­zu­nun çoğu alt bacak veya uyluk­ta orta­ya çıkar. Vücu­dun baş­ka bölüm­le­rin­de de orta­ya çıka­bi­lir. Derin bir top­lar­da­mar­da­ki kan pıh­tı­sı par­ça­la­na­bi­lir ve kan dola­şı­mı ile iler­le­ye­bi­lir. Pıh­tı akci­ğer­le­re gidip kan akı­mı­nı engel­le­di­ğin­de, bu durum pul­mo­ner embo­lizm ola­rak adlan­dı­rı­lır. Çok cid­di bir durum­dur. Akci­ğer­ler­de ve vücu­dun diğer organ­la­rın­da hasa­ra yol aça­bi­lir ve ölü­me neden ola­bi­lir. Uyluk­ta­ki kan pıh­tı­la­rı, alt bacak ya da vücu­dun diğer bölüm­le­rin­de­ki­ne göre daha faz­la par­ça­la­nır ve pul­mo­ner embo­liz­me neden olur. Kan pıh­tı­la­rı deri yüze­yi­ne daha yakın top­lar­da­mar­lar­da da olu­şa­bi­lir. Bunun­la bir­lik­te, bu pıh­tı­lar genel­de par­ça­lan­maz ve pul­mo­ner embo­liz­me daha nadi­ren neden olurlar.

DERİN VEN TROM­BO­ZU İÇİN RİSK OLUŞ­TU­RAN DURUMLAR

Çeşit­li fak­tör­ler derin ven trom­bo­zu (DVT) ris­ki­ni artı­rır. Aşa­ğı­da belir­ti­len risk fak­tör­le­rin­den bir­den faz­la­sı mev­cut­sa DVT ris­ki artmaktadır.

u Kanı koyu­laş­tı­ran ya da nor­mal­den daha kolay pıh­tı­laş­ma­sı­nı sağ­la­yan bozuk­luk­lar ya da faktörler. 

u Bazı kalıt­sal kan bozuk­luk­la­rı (fak­tör V Leiden gibi) bunu yapar.

u Hor­mon teda­vi­si veya doğum kont­rol hap­la­rı gibi teda­vi­ler­le de söz konudur. 

u Ame­li­yat, kırık bir kemik veya diğer trav­ma­lar­la derin bir dama­rın yaralanması. 

u Hare­ket­siz­lik nede­niy­le derin bir ven­de kan akı­mı­nın yavaş­la­ma­sı. Bu durum has­ta olup uzun süre yatak­ta kalın­dı­ğın­da veya uzun süre yol­cu­luk edil­di­ğin­de orta­ya çıkabilir.

u Gebe­lik ve doğum­dan son­ra ilk 6 hafta. 

u Yakın zaman­da uygu­lan­mış ya da sür­mek­te olan kan­ser tedavisi. 

u 60 yaşın­dan büyük olmak (bunun­la bir­lik­te DVT her yaş­ta orta­ya çıkabilir). 

u Kilo­lu veya obez olmak. 

ÖNLE­NE­Bİ­L­İR Mİ?

Derin ven trom­bo­zu­nu (DVT) önle­mek için aşa­ğı­da­ki önlem­ler alı­na­bi­lir. DVT ya da pul­mo­ner embo­lizm (PE) ris­ki var­sa, aşa­ğı­da­ki önlem­ler­le önle­me­ye çalışılmalıdır.

u Ame­li­yat veya has­ta­lık son­ra­sın­da ola­bil­di­ğin­ce çabuk yatak­tan çıka­rak ve hare­ket ede­rek. Bu kan pıh­tı­sı geliş­tir­me ris­ki­ni­zi azaltır,

u Uzun seya­hat­ler­de alt bacak kas­la­rı­nı­za egzer­siz yap­tı­ra­rak. Bu kan pıh­tı­sı olu­şu­mu­nun önlen­me­si­ne yar­dım­cı olur. 

Önce­den Derin ven trom­bo­zu aşa­ğı­da­ki önlem­ler­le gele­cek­te kan pıh­tı­sı geliş­tir­me­yi önle­me­ye yar­dım­cı olunabilir: 

u Dok­to­run kan pıh­tı­sı­nı önle­mek ya da teda­vi etmek için öner­di­ği tüm ilaç­la­rı alarak,

u Test ve teda­vi­ler için dok­to­run öne­ri­le­ri­ni uygulayarak,

u Bacak­la­rı­nız­da DVT neden­li şiş­lik­le­ri önle­mek için dok­to­run yön­len­dir­me­si doğ­rul­tu­sun­da varis çorap­la­rı­nı kullanarak.

Kısa yol­cu­luk­lar­da DVT geliş­tir­me ris­ki düşük­tür. 4 saat­ten uzun yol­cu­luk­lar­da ya da diğer DVT risk­le­ri­ne sahip olun­du­ğun­da risk artar. Önle­mek için bazı ted­bir­ler alınabilir.

u Oto­büs, tren veya uçak­ta kori­dor­da aşa­ğı yuka­rı yürü­mek. Ara­ba ile yol­cu­luk­ta her saat ara­ba­yı dur­du­rup dolaşmak,

u Bal­dır­la­rı­nız­da kan akı­mı­nı des­tek­le­mek için bacak­la­rı­nı­zı hare­ket ettir­mek ve ayak­la­rı­nı­zı esne­tip germek,

u Gev­şek ve rahat çorap­lar giymek,

u Çok sıvı alın­ma­sı ve alkol­den kaçın­mak vb.

derin-ven-trombozu-tedavisi

ENDO­VAS­KÜ­LER YÖNTEM

Bacak atar­da­mar­la­rın­da dar­lık­lar ya da kısa seg­ment tıka­nık­lar endo­vas­kü­ler yön­tem­le (dama­rın için­den yönel­ti­len balon veya stent­ler­le) teda­vi edi­le­bi­lir­ler. Bu yön­tem­de kasık­tan bir iğne ile atar­da­ma­rın içi­ne giri­lir. Genel anes­te­zi gerek­mez, sade­ce iğne­nin gir­di­ği böl­ge lokal anes­te­zi ile uyuş­tu­ru­lur. Anji­yog­ra­fi çeki­lip dar­lık ya da tıka­nık­lı­ğın yeri ve uzun­lu­ğu belir­le­nir. Daha son­ra uygun has­ta­lar­da dar­lık ya da tıka­nık­lık özel balon veya stent­ler­le (dama­rın içi­ne yer­leş­ti­ri­len metal boru­cuk­lar) açı­lır. Bu yön­tem bacak atar­da­mar­la­rı­nın yanı sıra kol damar­la­rı, iç organ damar­la­rı (böb­rek­ler ve karın içi organ­la­rı bes­le­yen) ve karo­tis (şah damar) dar­lık ve tıka­nık­lık­la­rı­nın teda­vi­sin­de de uygulanabilir.

Has­ta­nın bir gün has­ta­ne­de yat­ma­sı yeter­li­dir. Tabur­cu olduk­tan 23 gün son­ra­sın­da has­ta işi­ne geri dönebilir

BY-PASS (KÖP­RÜ­LE­ME)

Daha uzun bir ala­nı tut­muş olan veya endo­vas­kü­ler yön­tem­ler­le açı­la­ma­yan tıka­nık­lar­da by-pass (köp­rü­le­me) ame­li­yat­la­rı­nı yap­mak gerek­mek­te­dir. Bu ame­li­yat­lar spi­nal veya epi­du­ral anes­te­zi (bel­den aşa­ğı­sı­nın uyuş­tu­rul­ma­sı) ile yapı­la­bi­lir. Dola­yı­sı ile cid­di kalp ve akci­ğer rahat­sız­lık­la­rı olan has­ta­lar genel anes­te­zi ris­ki ile kar­şı­laş­ma­dan rahat­lık­la ame­li­yat ola­bi­lir­ler. Bu ame­li­yat­lar­da has­ta­ya göre suni damar ya da has­ta­nın ken­di top­lar­da­ma­rı by-pass için kul­la­nı­lır. Amaç yeni bir kan akış yolu oluş­tu­ra­rak tıka­nık­lı­ğın ile­ri­sin­de­ki doku­la­ra yeter­li kan akı­mı­nı götür­mek­tir. Bu ame­li­yat­lar­dan son­ra da has­ta­nın 35 gün has­ta­ne­de yat­ma­sı gerek­mek­te­dir. Tabur­cu olduk­tan 1015 gün son­ra has­ta işi­ne dönebilir.

Atar­da­mar tıka­nık­lı­ğı­nın öncü belir­ti­si ola­bi­lir mi?

Bacak ağrı­sı küçük bir sorun gibi görü­le­bi­lir, ancak aslın­da önem­sen­me­si gere­ken bir yakın­ma­dır. Bacak ağrı­sı damar tıka­nık­lı­ğı­nın öncü belir­ti­si olabilir.

Bacak ağrı­sı küçük bir sorun gibi görün­mek­te­dir, ancak aslın­da önem­sen­me­si gere­ken bir yakın­ma­dır. Bacak­lar­da bazen devam­lı, bazen ani baş­la­yan ağrı­la­rın, trav­ma­lar dışın­da en baş­ta gelen nede­ni dola­şım bozukluklarıdır. 

Bacak ağrı­sı, damar tıka­nık­lı­ğı­nın öncü belir­ti­si ola­bi­lir. Vücu­da yayı­lan damar sis­te­min­de­ki her­han­gi bir kıs­mın­da­ki has­ta­lık kalp ve beyin gibi haya­ti önem­de­ki organ­lar­da­ki felç ve kri­zin haber­ci­si ola­bil­mek­te­dir. Bacak damar­la­rın­da­ki tıka­nık­lık­lar has­ta­da bazen hiç­bir şika­yet yarat­ma­ya­bi­lir. Tıka­nık­lık­lar damar çapı­nın %50’sinden az olan dar­lık­lar şek­lin­dey­se, ana damar­da değil de yan dal­lar­da ise ya da has­ta­da şid­det­li tıka­nık­lı­ğa rağ­men vücu­dun üret­ti­ği tali damar­lar yeter­li ise bu durum görü­le­bil­mek­te­dir. Bacak­la­rın damar has­ta­lı­ğı­na bağ­lı en yay­gın şika­yet yol yürü­mek­le, koş­mak­la, mer­di­ven çık­mak­la bal­dır­la­ra, uyluk çev­re­sin­de­ki ve kal­ça­da­ki ada­le­le­re gelen ve genel­lik­le kramp şek­lin­de olan ağrı­dır. Yürü­mek­le gelen ağrı­nın en önem­li özel­li­ği yürü­yüş dur­du­rul­du­ğun­da ağrı­nın 35 daki­ka için­de ken­di­li­ğin­den geç­me­si­dir. Ağrı hemen her zaman her yürü­yüş­le aynı mesa­fe­de gelir. Ancak zaman­la bu mesa­fe kısalabilir.

Zaman­la kan akı­mı­nın daha da azal­ma­sı sonu­cun­da ağrı artık isti­ra­hat­ta bile orta­ya çık­ma­ya baş­lar. Çoğu kez gece­le­ri ağrı olu­şur. Kişi gece uyur­ken baca­ğı­na ağrı gel­me­si sonu­cun­da uya­nır, kal­kıp dola­şın­ca ağrı­sı biraz geçer ve tek­rar uyu­ma­ya çalı­şır. Bir süre son­ra ağrı kalı­cı hale gelip, artık gün­düz­le­ri de devam etme­ye baş­lar. Has­ta­lar çoğu kez bacak­la­rı­nı yatak kena­rın­dan aşa­ğı­ya sar­kıt­tık­la­rın­da daha rahat eder­ler. Bu durum­da yürü­me ağrı­sı da çok daha kısa mesa­fe­ler­de gel­me­ye baş­lar. Daha ile­ri aşa­ma­lar­da ise ayak­lar­da ve özel­lik­le ayak par­mak­la­rın­da ağrı­lı yara­lar ve gang­ren gelişebilir.

Bazı has­ta­lar­da ise damar has­ta­lı­ğı oldu­ğu hal­de yukar­da tarif edi­len hiç­bir şika­yet olma­ya­bi­lir. Bunun nede­ni damar has­ta­lı­ğı­nın henüz şika­yet oluş­tu­ra­bi­lecek kadar iler­le­me­miş olma­sı­dır. Şika­yet olma­ma­sı­na rağ­men bu has­ta­lar diğer organ­lar­da ani geli­şe­bi­lecek damar has­ta­lık­la­rı (myo­kard infark­tü­sü, inme vs.) için risk taşır­lar. Örne­ğin damar has­ta­la­rın­da kalp has­ta­lı­ğın­dan ölme ris­ki damar has­ta­lı­ğı olma­yan­la­ra göre 6 kat faz­la­dır. Genel ola­rak damar has­ta­lı­ğı olan kişi­le­rin ömür­le­ri damar has­ta­lı­ğı olma­yan kişi­le­re göre daha kısadır.

Teda­vi yön­tem­le­ri nedir?

Has­ta­la­rın bir bölü­mü medi­kal teda­vi (ilaç teda­vi­si) altın­da belir­li ara­lık­lar­la takip edi­le­bi­lir. Bu has­ta gru­bun­da risk fak­tör­le­ri orta­dan kaldırılmalıdır.

u Siga­ra bırakılmalı,

u Koles­te­rol değer­le­ri yük­sek­se diyet ve ilaç­lar­la (sta­tin­ler) koles­te­rol değer­le­ri nor­mal sevi­ye­le­re çekilmelidir,

u Kilo­lu has­ta­la­ra kilo verdirilmeli,

u Diya­be­tik­ler­de kan şeke­ri düze­ni ayarlanmalıdır.

u Has­ta­lar ilaç teda­vi­si altın­da düzen­li egzer­si­ze yöneltilmelidir.

İlgili Haberler

Leave a Comment