Nöropatik ağrıda kişiye özel tedavi dönemi

Doç. Dr. Kader Keskinbora
Doç. Dr. Kader Keskinbora

AĞRI / MAYIS 2016

Nöro­pa­tik ağrı­ya yöne­lik gün­cel bil­gi­ler hak­kın­da bil­gi veren Liv Hospital’dan Bah­çe­şe­hir Üni­ver­si­te­si Öğre­tim Üye­si Algo­lo­ji Uzma­nı Doç. Dr. Kader Kes­kin­bo­ra, artık bu has­ta­lı­ğın da kişi­ye özel teda­vi edil­di­ği­ne dik­kat çeke­rek, ilaç seçi­min­de alter­na­tif­le­rin denen­di­ği­ni söy­lü­yor. Kes­kin­bo­ra, kro­nik ağrı­la­ra yöne­lik, gene­tik fak­tör­ler­le bir­lik­te endi­şe­li-kay­gı­lı kişi­lik yapı­sı­nın ön plan­da oldu­ğu yak­la­şı­mı ve buna uygun teda­vi ara­yış­la­rı­nı da anlattı.

YAN­MA, BAT­MA VE ELEKT­RİK ÇARP­MA­SI HİSSİ OLUR

Vücu­du­muz­da iki tür doku var; nor­mal doku ve sinir doku­su. Nöro­pa­tik ağrı, sinir doku­sun­da­ki hasar son­ra­sı orta­ya çıkan bir ağrı türü­dür. Kara­ci­ğer doku­sun­da hasar oldu­ğun­da kar­nın üst kıs­mın­da bir ağrı olu­şur­ken, kara­ci­ğe­ri bes­le­yen sinir­de bir hasar oldu­ğun­da, daha yay­gın, sinir doku­su­nun bes­le­di­ği tüm o böl­ge­de ağrı orta­ya çıkar. Ağrı­ya temel yak­la­şım, ağrı­nın sinir doku­sun­dan mı, soma­tik doku­dan mı kay­nak­lı oldu­ğu­nu ayırt etmek­tir. Bunu yap­mak çok önem­li­dir, çün­kü uygu­la­na­cak teda­vi çok deği­şir. En sık kar­şı­laş­tı­ğı­mız nöro­pa­tik ağrı­lar­dan biri üze­rin­den örnek­ler­sek, bilek kana­lın­da medi­an sini­rin sıkış­ma­sı­na bağ­lı, özel­lik­le kadın­lar­da gör­dü­ğü­müz kar­pal tünel send­ro­mu dedi­ği­miz bir ağrı­lı yakın­ma var. Özel­lik­le elle­ri­ni çok faz­la kul­la­nan kadın­lar­da çok görü­lür. Has­ta özel­lik­le yanı­cı, batı­cı ya da elekt­rik çar­par tarz­da bir ağrı duyar. Has­ta her­han­gi bir ağrı yakın­ma­sıy­la gel­di­ğin­de, eğer Biber gibi yanı­yor, mil­yon­lar­ca iğne batı­yor, ara­da elekt­rik çar­pı­yor’ diyor­sa altın­da mut­la­ka bir sinir hasa­rı­na işa­ret eder. Ağrı­lı böl­ge­yi çiz­me­si isten­di­ğin­de has­ta sini­rin tra­se­si boyun­ca bir ağrı böl­ge­si çizi­yor­sa yine nöro­pa­tik ağrı­dan şüp­he­le­ni­riz. Yine has­ta, Ağrı­yan böl­ge­ye dokun­du­ğum­da daha faz­la ağrı­lı his­se­di­yo­rum’ diyor­sa, bu da çok önem­li bir bulgudur.”

foot pain

RUH­SAL DURUM ÇOK ETKİLİ

Günü­müz­de sinir hasa­rı mey­da­na gel­me­den orta­ya çıkan nöro­pa­tik ağrı­la­ra da idi­opa­tik ağrı diyo­ruz. Nöro­pa­tik ağrı­ya gün­cel yak­la­şım­da, artık ağrı­nın altın­da mut­la­ka sinir hasa­rı ara­mı­yo­ruz. Sinir doku­su­nun en önem­li özel­li­ği hem duyu sağ­la­ma­sı hem de ağrı­yı taşı­ma­sı­dır. Sinir doku­sun­da hem duyu­yu taşı­yan lif­ler, hem de ağrı­yı taşı­yan lif­ler var­dır. Kişi­nin ruh­sal duru­mu bu konu­da çok etki­li­dir. Kişi­den ağrı­sı­nı 0 ila 10 puan ara­sın­da dere­ce­len­dir­me­si isten­di­ğin­de, nor­mal­de 8 puan­lık his­set­ti­ği ağrı­yı çok mut­lu oldu­ğu bir anda 5 puan, çok ger­gin oldu­ğun­da da 10 puan his­se­der. O sinir­de ağrı­yı ile­ten yol­lar bile endi­şe­li, kay­gı­lı oldu­ğu­muz süreç­te deği­şe­bi­li­yor. O yüz­den artık nöro­pa­tik ağrı­da sade­ce sinir hasa­rı gerek­mi­yor, endo­jen uya­rı­cı­lar da bir etken ola­rak kabul edi­li­yor. Küçük lif nöro­pa­ti­si deni­len, hemen hemen tüm vücut­ta ağrı­ya neden olan fib­ro­mi­yal­ji çok cid­di nöro­pa­tik ağrı send­rom­la­rın­dan biri­dir ve nede­ni bilin­mez. Özel­lik­le kadın­la­rı tutar. Bu has­ta­lar, sabah­la­rı yor­gun kal­kar­lar, mut­suz ve dep­re­sif­ler­dir, mükem­me­li­yet­çi, işko­lik bir yapı­la­rı var­dır ve her yer­le­ri ağrır. Bu has­ta­lar­da, kişi­lik yapı­sı­nın neden oldu­ğu endi­şe ve kay­gıy­la savaş sıra­sın­da küçük lif­le­rin bozu­la­rak bu işe işti­rak etti­ği söy­le­ni­yor. Gene­tik yapı üze­ri­ne ekle­nen çev­re­sel fak­tör­ler­le bera­ber o lif­ler­de fonk­si­yo­nel bozuk­luk mey­da­na geli­yor. Üstü üste biri­ke biri­ke kro­nik­le­şen bir ağrı mode­li oluşuyor.”

SERO­TO­NİN DÜŞÜK­SE BEYİN AĞRIY­LA BAŞEDEMİYOR

Bu süreç­te bey­ni­mi­zin çok önem­li bir rolü var­dır. Bugün çok yeni bir yak­la­şım­da, Ağrı beyin­den mi kay­nak­la­nı­yor’ soru­su­nun yanı­tı ara­nı­yor. Beyin­de ağrı­yı azal­tı­cı bir sis­tem olan endo­jen anal­je­zik sis­te­mi­ni ne kadar iyi kul­la­nır­sak kro­nik ağrı kar­şı­sın­da o kadar başa­rı­lı ola­bi­li­yo­ruz. Beyin bu ağrı­yı işlem­den geçi­rir­ken kul­lan­dı­ğı tek mad­de sero­to­nin­dir. Kişi­nin vücu­dun­da­ki sero­to­nin mik­ta­rı ne kadar­sa ağrıy­la o kadar başe­di­yor. O yüz­den has­ta­la­ra anti­dep­re­san veri­yo­ruz. Kro­nik ağrı­da birin­ci sınıf ila­cı­mız anti­dep­re­san­lar­dır, ikin­ci sıra­da anti­kon­vül­zan dedi­ği­miz o sini­rin işle­yi­şi­ni düze­ne sokan ilaç gelir.”

AME­Lİ­Y­AT YERİ­NDE AĞRI ENDİ­Ş­ED­EN KAYNAKLANIYOR

Bir­çok hay­van çalış­ma­sın­da görül­dü ki, bir hay­va­nın ağrı mode­li fark­lı diğe­ri­nin­ki fark­lı. Özel­lik­le cer­ra­hi müda­ha­le son­ra­sın­da görü­len nöro­pa­tik ağrı­da, has­ta yıl­lar son­ra dikiş­li böl­ge­yi has­sas ve ağrı­lı his­se­der. Örne­ğin akci­ğer ame­li­ya­tı olan bir has­ta tora­ko­to­mi yapı­lan böl­ge­de yıl­lar son­ra ağrı duyar. Ancak yüz kişi­ye aynı cer­rah tara­fın­dan aynı şekil­de tora­ko­to­mi yapı­lı­yor, has­ta­la­rın 60’ında ağrı oluş­maz­ken, 40’ında olu­şu­yor. O yüz­den artık ağrı teda­vi­si kişi­ye özel ola­rak yapı­lı­yor. Bir kişi­ye iyi gelen A ila­cı, diğer kişi­ye de yara­ya­cak diye bir kural yok, onun artık alter­na­tif bir B ila­cı var. Dola­yı­sıy­la her ağrı kişi­ye özel­dir, teda­vi­si de kişi­ye özel­dir. Ame­li­yat önce­si kay­gı­lı has­ta­lar­da cer­ra­hi son­ra­sı kro­nik ağrı daha faz­la görü­lü­yor. Özel­lik­le akci­ğer, kalp, meme, sezer­yan gibi endi­şe­nin yük­sek oldu­ğu ame­li­yat­lar­dan son­ra nöro­pa­tik ağrı daha faz­la orta­ya çıkıyor.”

1053616_620x410

SERO­TO­NİN SAL­GI­LA­TAN PİL YAPILDI

Gene­tik yapı çok önem­li. Ağrın mı var, annen kim? Ağrın mı var, baban kim’ diyo­ruz artık. Yavaş yavaş ağrı gen­le­ri bulu­nu­yor. Nöro­pa­tik ağrı geni de bulun­du. 10 yıl son­ra, gene­tik hari­ta­lar­da bu geni gör­dü­ğü­müz kişi­ler­de, bir ame­li­yat duru­mun­da müm­kün oldu­ğu kadar az hasar mey­da­na geti­recek bir yön­tem seçe­ce­ğiz. Bugün ben ame­li­yat önce­si endi­şe­li, kay­gı­lı olan has­ta­la­ra önden ilaç veri­yo­rum. Bu konu­da yapıl­mış bir­çok çalış­ma var. Bu ila­cı ver­di­ği­niz­de, has­ta daha sakin olu­yor, yapı­lan kesi­ye abar­tı­lı cevap ver­mi­yor. Ruh ve ağrı bir­bi­riy­le çok ilgi­li­dir. Bura­da bah­set­ti­ğim stres değil, ağrı­yı kro­nik­leş­ti­ren endi­şe ve kay­gı­dır. Tıp artık ağrı­yı kes­mek­le değil, ağrıy­la başet­mek­le ilgi­le­ni­yor. Yeni çalış­ma­lar­da, Parkinson’da Alzheimer’da kul­la­nı­lan beyin pili­ni ağrı­da kul­lan­ma­ya baş­la­dı­lar. Pil, beyin­de­ki ağrı mer­ke­zi­ni uya­rı­yor ve ora­dan sero­to­nin salgılanıyor.”

Doç. Dr. Kader Kes­kin­bo­ra kimdir?

1990 yılın­da Mar­ma­ra Üni­ver­si­te­si İng­il­izce Tıp Fakül­te­sin­den mezun oldu. İst­anb­ul Üni­ver­si­te­si Cer­rah­pa­şa Tıp Fakül­te­si Anes­te­zi­yo­lo­ji ve Reani­mas­yon Ana­bi­lim Dalı’nda 19941998 yıl­la­rı ara­sın­da asis­tan­lık eği­ti­mi­ni aldı. 1999 yılın­da Cer­rah­pa­şa Tıp Fakül­te­si Anes­te­zi­yo­lo­ji ve Reani­mas­yon Ana­bi­lim Dalı Ağrı Bilim Dalı’nda aka­de­mik haya­tı­na baş­la­ya­rak 2010 yılın­da Doçent ünva­nı­nı aldı. Aynı yıl “ Algo­lo­ji Board Ser­ti­fi­ka­sı”, 2011 yılın­da da Algo­lo­ji Yan Dal” dip­lo­ma­sı­nı alma­ya hak kazan­dı. Kro­nik ağrı ve kan­ser ağrı­sı ile özel ola­rak ilgilenmektedir.

İlgili Haberler

Leave a Comment