Metabolik cerrahi önyargıları aşıyor

alper celik
Doç. Dr. Alper ÇELİK

İlk kez bası­nın önü­ne çıkıp meta­bo­lik cer­ra­hi­yi anlat­tık­la­rın­da şarlatan”lıkla suç­lan­mış­lar­dı. Geç­ti­ği­miz bir­kaç yıl­da ver­dik­le­ri müca­de­le ile bugün Ulu­sal Diya­bet kong­re­le­ri­nin ana davet­li­le­rin­den biri hali­ne gel­di­ler. Meta­bo­lik Cer­ra­hi Vak­fı Baş­ka­nı Doç. Dr. Alper Çelik, eleş­ti­ri­le­re bilim­sel yön­tem­ler­le yanıt ver­dik­le­ri­ni ve önyar­gı­la­rı aşma­ya baş­la­dık­la­rı­nı söy­lü­yor. Çelik, vücu­dun ken­di hor­mon­la­rı­nı kul­lan­ma­sı­nı sağ­la­ya­rak şeke­ri kont­rol altın­da tutan bu yön­te­min yüz­de 90 başa­rı sağ­la­dı­ğı­na dik­kat çeke­rek soru­yor: Ken­di vücu­du­muz­da­ki hor­mo­nu kul­lan­mak var­ken neden yurt dışın­dan hor­mon ithal ede­lim? Niye hazi­ne­mi­zin para­sı­nı ithal edi­lecek hor­mo­na verelim?” 

Meta­bo­lik cer­ra­hi­nin Türkiye’deki geç­mi­şi ne kadar?

Meta­bo­lik cer­ra­hi yön­tem ola­rak bili­nen ile­al inter­po­zis­yo­nun ülke­miz­de­ki baş­lan­gı­cı 2004. Bugü­ne kadar 800 ame­li­yat yaptık. 

Dün­ya­da ilk nere­de uygu­lan­ma­ya baş­lan­dı?

İlk baş­lan­gı­cı Bre­zil­ya, ben eği­ti­mi­mi Japonya’da aldım. 

Bu yön­te­mi neden ter­cih etti­niz?

Has­ta­lık çok dina­mik, hete­ro­jen bir has­ta­lık. Eli­miz­de­ki teda­vi­ler yeter­li değil. Şu an hali hazır­da tıp fakül­te­le­rin­de diya­bet teda­vi­si anla­tı­lır­ken yaşam tar­zı deği­şik­lik­le­ri (diyet, egzer­siz), ilaç ve insü­lin teda­vi­si vur­gu­la­nır. Cer­ra­hi sade­ce obe­zi­te cer­ra­hi­si ola­rak isim­len­di­ri­lir. Meta­bo­lik cer­ra­hi­nin orta­ya kon­muş olma­sı­nın en önem­li nede­ni, mev­cut stan­dart teda­vi yön­tem­le­ri ile başa­rı­lı ola­ma­ma­mız. Yaşam tar­zı deği­şik­lik­le­ri ile kan şeke­ri kont­ro­lü sağ­la­ya­bil­di­ği­miz has­ta ora­nı yüz­de 15’lerde. Her gün yayın­la­nan onlar­ca maka­le­ye, har­ca­nan mil­yon­lar­ca dolar­la­ra rağ­men son 20 yıl­lık dönem­de diya­be­te bağ­lı organ hasar­la­rı­nı, ölüm oran­la­rı­nı, has­ta­ne­ye yatış yüz­de­le­ri­ni değiş­ti­re­me­dik. Başa­rı­sız oldu­ğu­muz için cer­ra­hi teda­vi orta­ya çıktı.Cerrahide başa­rı ora­nı yüz­de 90’ların üzerindedir. 

OBE­Zİ­TE AME­Lİ­Y­AT­IND­AN ÇOK FARKLI 

Ope­ras­yon hak­kın­da biraz bil­gi vere­bi­lir misi­niz?

Uygu­lan­mak­ta olan tek bir ame­li­yat yok. Bire­ye göre karar veril­mek­te. Birey bazın­da çok detay­lı bir takım tek­nik ölçüm­ler son­ra­sın­da kişi­nin ame­li­ya­ta ihti­ya­cı var mı, ame­li­yat­tan ne ölçü­de fay­da görecek ve en önem­li­si ame­li­yat­la ilgi­li sorun yaşa­na­cak mı, bun­lar­la ala­ka­lı her has­ta üç gün has­ta­ne­de yatı­rı­la­rak tet­kik edilmekte. 

Bun­lar üst sin­di­rim sis­te­mi cer­ra­hi­si ola­rak adlan­dı­rı­lı­yor. Ame­li­yat­lar tek­nik ola­rak sıkın­tı­lı, zor ame­li­yat­lar. Kapa­lı ola­rak, küçük delik­ler­den yapı­lı­yor. Organ­la­rın ara­sın­da­ki bağ­lan­tı­la­rı kapat­ma­nız ve yer değiş­tir­me­niz gere­ki­yor. Obe­zi­te ame­li­yat­la­rın­dan en büyük far­kı ise bu ame­li­yat­la­rın hemen hemen tama­mın­da bir mide küçült­me, mide daralt­ma, bir kelep­çe işle­mi yapı­lır. İnce bar­sak­la­rın önem­li bir kıs­mı sin­di­rim ola­yı­nın dışı­na taşı­nıp yiyecek giri­şi­ne kapa­tı­lır. Bu da emi­li­mi bozar. Uzun vade­de demir, vita­min, mine­ral, kal­si­yum eksik­li­ği orta­ya çık­ma­ya baş­lar. Bizim yap­tı­ğı­mız işlem­le ince bar­sak emi­li­min dışı­na taşın­mı­yor. Yer­le­ri­ni değiş­ti­ri­yo­ruz ama içle­rin­den yemek geç­me­ye devam edi­yor. Bu ame­li­yat­la­rın en temel daya­na­ğı ince bar­sak kay­nak­lı hor­mo­nal tra­fi­ği değiş­tir­mek­tir. Vücu­du­muz­da­ki en büyük hor­mon fab­ri­ka­sı bar­sak­la­rı­mız­dır. Olum­lu hor­mon­la­rı­mı­zın önem­li bir kıs­mı, ince bas­rak­la­rı­mı­zın son kıs­mın­dan sal­gı­la­nı­yor. İns­ül­in direnç hor­mon­la­rı­mı­zın önem­li bir kıs­mı ince bar­sa­ğı­mı­zın baş­lan­gıç kıs­mın­dan sal­gı­la­nı­yor. Aldı­ğı­mız rafi­ne bir gıda­nın, ince bar­sa­ğın orta­sı­na gel­di­ğin­de biyo­kim­ya­sal ola­rak sin­di­ri­mi tamam­lan­mış olur. Ama bizim iyi hor­mon­la­rı­mız ince bar­sa­ğı­mı­zın son kıs­mın­dan sal­gı­la­nı­yor. Dola­yı­sıy­la ince bar­sa­ğı­mı­zın son kıs­mı­na yeter­li uya­rı git­mi­yor. İşte ame­li­yat bu olum­suz­lu­ğu düzel­ti­yor, kay­bol­muş den­ge­yi yeri­ne koyup hor­mo­nal tra­fi­ği değiş­ti­ri­yor. Bu yüz­den de ömür boyu vita­min, mine­ral bağım­lı­lı­ğı­na neden olmuyor. 

alper celik-Metabolik+CerrahiVİT­AM­İN TAK­Vİ­Y­ES­İNE GEREK KALMIYOR

Komp­li­kas­yon­lar hak­kın­da bir araş­tır­ma var mı?

Üst sin­di­rim site­mi ame­li­yat­la­rı­nın kita­bi komp­li­kas­yon ora­nı yüz­de 10’dur. Yayın­la­dı­ğı­mız maka­le­ler­de, 360 has­ta­nın takip­le­ri yer alı­yor. Yüz­de 10 kita­bi komp­li­kas­yo­nu yüz­de 6’ya çek­miş durum­da­yız. Bu tarz ame­li­yat­la­rın yüz­de bir­lik vefat ris­ki var­dır. Biz­de 0,27’dir. İyi eği­til­miş, dedi­ke edil­miş ekip­ler­ce yapıl­dı­ğın­da ame­li­ya­tın tek­nik pro­fi­li ile ala­ka­lı kabul edi­le­bi­lir komp­li­kas­yon oran­la­rı söz konu­su­dur. Ame­li­ya­ta hazır­lık aşa­ma­sın­da­ki has­ta­la­rın yüz­de 7’sinde demir eksik­li­ği ane­mi­si, yüz­de 22’sinde de D vita­mi­ni eksik­li­ği oldu­ğu­nu gör­dük. Bu oran­lar ame­li­yat­tan son­ra 6’ya 19 olmuş­tur. Has­ta­lar ame­li­yat­tan 6 ay son­ra tak­vi­ye alma­yı bıra­kır­lar. Uzun vade­de orta­ya çık­ma­sı muh­te­mel iki sorun var­dır: Bun­lar­dan biri saf­ra kese­si prob­le­mi­dir. Saf­ra kese­sin­de taş ya da çamur geli­şe­bi­lir. Ama biz hali­ha­zır­da ame­li­yat­ta en küçük bir sıkın­tı görür­sek onu alı­yo­ruz, ile­ri­de bir sorun çıkar­ma­ma­sı için. Bir diğer risk de fıtık geliş­me­si ris­ki­dir. Açı­lan küçük delik­ler­den ya da bar­sak­la­rın ara­sın­dan fıtık geli­şe­bi­lir. Bu oran yüz­de 1’dir. Biz şim­di­ye kadar 2 has­ta­ya fıtık tami­ri yap­mak duru­mun­da kal­dık. Cer­ra­hi anlam­da kabul edi­le­bi­lir komplikasyonlardır. 

Üstü­ne basa basa söy­lü­yo­ruz: İyi eller­de, dedi­ke ekip­ler­ce yapıl­dı­ğın­da başa­rı­lı olur. Geç­ti­ği­miz aylar­da Ada­na, Tokat, Ankara’da tüp mide ame­li­ya­tı son­ra­sı haya­tı­nı kay­be­den insan­lar oldu. Vak­fı kur­mak­ta­ki en önem­li ama­cı­mız insan­la­rın eği­tim alma­sı. Has­ta üze­rin­de dene­me-yanıl­ma yön­te­miy­le ame­li­yat öğren­me­sin­ler. Şu an vak­fı­mı­zın res­to­ras­yo­nu tamam­lan­mak üze­re olan bölü­mün­de bir simü­las­yon üni­te­miz olacak. 

OBEZ OLMA­YAN HAS­TA­LA­RA UYGULANIYOR

Bir has­ta­da ame­li­yat ne zaman düşünülmeli?

Meta­bo­lik cer­ra­hi son çare­dir. Birey diya­bet has­ta­sı ola­rak üze­ri­ne düşen her şeyi dener, kal­bi bir çaba gös­te­rir, uğra­şır, uygun teda­vi­yi alır ama ona rağ­men sonuç ala­maz­sa cer­ra­hi teda­vi gün­de­me gelir. Ve bun­la­rın ora­nı yüz­de 85’tir. Diya­be­te bağ­lı ayak yara­la­rı geli­şe­bi­lir, par­mak kayıp­la­rı söz konu­su ola­bi­lir. Diya­bet nede­niy­le aya­ğı­nı kay­be­den has­ta­la­rın sade­ce yüz­de 3’ü obez­dir. Obez olan bir Tip 2 diya­bet has­ta­sı ile obez olma­yan Tip 2 diya­bet has­ta­sı­nın sorun­la­rı fark­lı­dır. Has­ta­lık­la­rı­na neden olan meka­niz­ma­lar da çok fark­lı­dır. Kilo prob­le­mi olan bir Tip 2 diya­bet has­ta­sı­na sade­ce kilo ver­di­re­rek kan şeke­ri­ni kont­rol altı­na aldı­ra­bi­lir­si­niz. Ama kilo prob­le­mi olma­yan bir birey­de kan şeke­ri kont­ro­lü sağ­la­mak için bar­sak kay­nak­lı hor­mon­la­ra ihti­ya­cı­nız var. Bizim ame­li­yat etti­ği­miz has­ta­la­rın üçte iki­si­nin beden kit­le indek­si 35’in altın­da­dır. Kilo­lu­dur ama mor­bit obez değil­dir. Zaten bir Tip 2 diya­bet has­ta­sı, cid­di kilo prob­le­mi yok ve kan şeke­ri yük­sek sey­re­di­yor­sa ya çok yük­sek kan şeke­ri kas­la­rı­nı erit­miş kilo ver­dir­miş­tir ya da insü­lin depo­la­rı tüken­miş, Tip 1’e dön­müş­tür. Bura­da önem­li olan, size baş­vu­ran Tip 2 diya­bet has­ta­sın­da has­ta­lı­ğı domi­ne eden fak­tö­rü orta­ya koy­ma­nız. Tip 2 diya­bet­te gidi­şa­tı belir­le­yen 8 tane meka­niz­ma var, kilo bun­lar­dan sade­ce bir tane­si. Bizim diya­be­te bağ­lı sağ­lık har­ca­ma­la­rı­mı­zın, kro­nik organ hasa­rı­na bağ­lı har­ca­ma­la­rı­mı­zın çoğu obez olma­yan diya­bet has­ta­la­rı için­dir. Obez diya­bet has­ta­la­rı­nın önem­li bir kıs­mı kar­di­yo­vas­kü­ler olay­lar nede­niy­le ani ölüm­le tanı­şır. Cid­di kilo prob­le­mi olma­yan diya­bet has­ta­la­rı ölmek ister­ler, ölmek için yal­va­rır­lar. Reti­no­pa­ti, ayak yara­sı, diya­liz teda­vi­le­ri mor­bit obez olma­yan diya­bet has­ta­la­rı­nın sorunudur. 

alper celik-Metabolik+Cerrahi+Vakfi+LogoSAĞ­KA­LIM ORAN­LA­RI ARTI­YOR

Geç­ti­ği­miz aylar­da Hacet­te­pe Üni­ver­si­te­si POLAR Araş­tır­ma Ens­ti­tü­sü ile bera­ber bir çalış­ma tamam­la­dık. Ame­li­yat­tan önce diya­bet için ne kadar para har­cı­yor­duk, ame­li­yat­tan son­ra ne kadar para har­car olduk? Diya­bet mas­raf­la­rı­nı yüz­de 91 kıs­mı­şız. Ayrı­ca bu sade­ce bir yönü. Bu ame­li­ya­tın yük­sek tan­si­yon, yük­sek koles­te­rol, trig­li­se­rid yük­sek­li­ği gibi sorun­la­rı teda­vi edi­ci gücü diya­bet­ten daha yük­sek­tir. Diya­bet­te­ki etkin­li­ği­miz yüz­de 9394’lerde, tan­si­yon­da bu oran yüz­de 95,5’tur. Koles­te­rol için yine yüz­de 95’tir. Bir diğer önem­li nok­ta ame­li­ya­tın efek­tif kilo kont­ro­lü sağ­la­ma­sı­dır. Geç­ti­ği­miz haf­ta Amerika’daki gazi­ler üze­ri­ne yapıl­mış bir araş­tır­ma­nın 10 yıl­lık sonuç­la­rı yayın­lan­dı. Ame­li­yat edi­lip efek­tif kilo kay­bı sağ­la­yan birey­ler, her­han­gi bir neden­le ame­li­yat edil­me­yen ya da ame­li­yat olmak iste­me­yen birey­le­re kıyas­la 10 yıl­lık süre zar­fın­da yüz­de 20 daha faz­la sağ­ka­lım göstermişler. 

ENDOK­Rİ­N­OL­OGL­ARLA BUZ­LAR ERİYOR 

Diya­bet Vak­fı, Diya­bet Cemi­ye­ti ne düşü­nü­yor meta­bo­lik cer­ra­hi ile ilgi­li?

Ben ilk kez 2011 yılın­da bir basın top­lan­tı­sıy­la meta­bo­lik cer­ra­hi­yi duyur­muş­tum. O zaman Alman Hastanesi’ndeydim. Hürriyet’e Şar­la­tan Cer­rah­lar” diye kapak olmuş­tum. Bir yıl son­ra Ulu­sal Diya­bet Kongresi’ne davet etti­ler, son Diya­bet Kongresi’nin ana davet­li­le­rin­den bir tane­siy­dik. Buz­lar eri­yor. Çün­kü biz hep işin bilim­sel tara­fın­da kal­dık. Kong­re­le­re gidip sunum­lar yap­tık ve bize konu­lan tep­ki­le­ri teker teker din­le­dik, eksik kalan yön­le­ri­mi­zi araş­tı­rıp orta­ya koy­duk. Şu an dün­ya­da en faz­la yapı­lan obe­zi­te ame­li­ya­tı mide by-pass’ı. Tüp mide ame­li­ya­tı bunu yaka­la­mak üze­re. Meta­bo­lik cer­ra­hi­nin insü­lin duyar­lı­lı­ğı, insü­lin akti­vi­te­si, beta hüc­re akti­vi­te­si üze­rin­de­ki bütün etkin­lik­le­ri en ince ayrın­tı­sı­na kadar dokü­man­te edil­miş durum­da­dır. Mide by-pass ame­li­ya­tı için bun­la­rın pek çoğu­nu bil­me­me­mi­ze rağ­men yap­ma­ya devam edi­yo­ruz. Çün­kü her­kes yapı­yor. Yakın geç­miş­te obe­zi­te­nin teda­vi­si bulun­du diye bir ilaç lan­se edil­di. Vic­to­za diye GLP‑1 ano­lo­ğu. GLP‑1 deni­len hor­mo­nu vücu­du­muz üre­ti­yor zaten. İnce bar­sa­ğın son kıs­mın­dan ve kalın bar­sa­ğın bir kıs­mın­dan sal­gı­la­nı­yor. GLP‑1 ana­log­la­rı­nı diğer ilaç­lar­la kom­bi­ne etti­ği­miz­de dahi şeke­ri­ni kont­rol altı­na ala­bil­di­ği­miz has­ta ora­nı yüz­de 50. Cer­ra­hi­de yüz­de 90. Çün­kü cer­ra­hi­nin tek başa­rı­sı o hor­mon değil. Artı, uzun vade­de pank­re­as kan­se­ri gibi ola­sı yan etki­le­ri bulu­nan bir ila­cı kul­lan­mak­ta bir sakın­ca gör­mü­yo­ruz. Cer­ra­hi­nin 10 yıl­lık sonuç­la­rı­na ise burun kıvı­rı­yo­ruz. En önem­li­si biz ken­di vücu­du­muz­da­ki hor­mo­nu kul­lan­mak var­ken neden yurt dışın­dan hor­mon ithal ede­lim. Niye hazi­ne­mi­zin para­sı­nı ithal edi­lecek hor­mo­na verelim? 

Siz­ce o zaman neden şar­la­tan ilan edil­di­niz?

İcaz­et alma­dım da ondan. Tele­viz­yo­na çıka­bi­lir miyim diye sor­ma­dım kim­se­ye, çat diye çıktım! 

Yurt dışın­da­ki tep­ki­ler nasıl?

Yurt dışın­da böy­le tep­ki­ler yok. Benim hoca­la­rım zaten bunu duyur­muş­tu. Onlar Don Kişot­lu­ğu üstlenmişti. 

Vakıf kur­ma fik­ri nasıl orta­ya çık­tı, neler yaptınız?

Geç­ti­ği­miz aylar­da bu işin birey­sel çabay­la var ola­ma­ya­ca­ğı­nı gör­dük ve önce Meta­bo­lik Cer­ra­hi Derneği’ni, son­ra da Meta­bo­lik Cer­ra­hi Vakfı’nı kur­duk. Bu san­cı­lı bir geçiş döne­mi oldu. Geç­ti­ği­miz iki yılı çok iyi değer­len­dir­dik. Meta­bo­lik cer­ra­hi­nin abe­ce­si kabul edi­le­bi­lecek iki maka­le­ye imza attık. A sını­fı der­gi­ler­de yayım­lan­dı. 2015 yılı için­de çok pres­tij­li, hem cer­ra­hi hem endok­ri­no­lo­ji bili­mi ile ilgi­li der­gi­ler­de üç tane daha maka­le­miz yayın­la­na­cak. Mes­lek­taş­la­rı­mız oku­yup araş­tır­dık­ça meto­bo­lik cer­ra­hi­nin fark­lı bir nos­yo­nu oldu­ğu­nu görecek. 

Böy­le­si­ne etkin bir teda­vi var­ken, dün­ya­da 8 ülke­de, önem­li mer­kez­ler­de uygu­lan­mak­tay­ken, far­kın­da­lık artı­yor. Ben geç­ti­ği­miz gün­ler­de Sırbistan’da bir kong­re­de ame­li­yat ger­çek­leş­tir­dim. 2013 yılın­da İstanbul’daki ulus­la­ra­ra­sı kong­re­de ame­li­yat yap­tım. Frankfurt’ta geç­ti­ği­miz aylar­da, yine ulus­la­ra­ra­sı bir kong­re­de böy­le bir ola­nak tanındı.Bu ay için­de PAN-ARAP Cer­ra­hi Kong­re­si ola­cak Mısır’da, yine bir ame­li­yat ger­çek­leş­ti­re­ce­ğiz. Şubat ayın­da Kore’de, Mayıs ayın­da Katar’da bir ame­li­yat ger­çek­leş­ti­re­ce­ğiz. Far­kın­da­lı­ğın art­ma­sı için uğra­şı­yo­ruz. Son üç yıl için­de, 9 ulu­sal diya­bet kong­re­sin­de hem birey­sel, hem der­nek, hem de vakıf ola­rak katı­lıp sunum­lar yap­tık, ame­li­ya­tın etkin­li­ği­ni anlat­tık, sonuç­la­rı­nı ifa­de ettik. 

Gele­cek­ten bek­len­ti­le­ri­niz neler?

Bu has­ta­lı­ğın altın stan­dart teda­vi­si ola­rak lan­se edil­miş 12 mil­yar dolar­lık bir lobi var. Ame­li­ya­tın yay­gın­laş­tı­rıl­ma­sı zaman alı­yor. Şu an bizim kli­ni­ği­miz­de hem cer­rah­lar, hem hekim­ler, hem de hem­şi­re arka­daş­la­rı­mız için eği­tim­ler devam edi­yor. Far­kın­da­lı­ğın art­ma­sı için sesi­mi­zin daha çok çık­ma­sı gerekiyor. 

İlgili Haberler

Leave a Comment