İshal, enfeksiyonlara bağlı ölümlerde ilk üçte

Dr. Dic­le Çelik

İsh­al, tüm dün­ya­da özel­lik­le de geliş­mek­te olan ülke­ler­de önem­li sağ­lık sorun­la­rın­dan biri­dir. İsh­all­ere bağ­lı ölüm­ler, dün­ya­da enfek­si­yon­la­ra bağ­lı ölüm­ler ara­sın­da ilk üç sıra­da yer almak­ta­dır. Çocuk­luk çağı akut ishal­le­rin büyük kıs­mın­dan geliş­miş ve geliş­mek­te olan ülke­ler­de virüs­ler, az geliş­miş ülke­ler­de ise bak­te­ri­ler sorum­lu­dur. En sık viral etken­ler rota­vi­rüs, ade­no­vi­rüs, ente­ro­vi­rüs ve nörovirüslerdir.

324 AYLA­RA DİKKAT

İsh­al sık­lık­la 324 aylık dönem­de­ki çocuk­lar­da görül­mek­te­dir. Süre­si­nin 5 gün ya da daha kısa olma­sı akut ishal ola­rak tanım­la­nır. Mik­rop­la­rın en önem­li bulaş şek­li dış­kı-ağız yolu­dur. Enfek­te yiye­cek­ler, içe­cek­ler ve her tür­lü mater­ya­lin mide–bağırsak kana­lı­na ulaş­ma­sı isha­le neden ola­bi­lir. İsh­al, dış­kı­la­ma alış­kan­lık­la­rı­nın değiş­me­si ile bir­lik­te ken­di­ni gös­te­rir. İsh­ale neden olan virüs­le enfek­te olan çocuk­lar­da kus­ma ardın­dan kötü koku­lu ishal göz­len­mek­te­dir. Evde yetiş­kin­le­re de bula­şıp çocuk­lar­dan yak­la­şık 10 gün son­ra eriş­kin­le­ri de etki­le­mek­te­dir. Dün­ya Sağ­lık Örgü­tü, isha­li 24 saat­te üçten faz­la sulu dış­kı­la­ma veya sade­ce anne sütü ile bes­le­nen bebek­ler­de ise her zaman­kin­den yani gün­de 68’den faz­la sulu dış­kı­la­ma ola­rak tanımlanmaktadır.

KUS­MA VE ATEŞ EŞLİK EDER

İsh­al nede­ni ile has­ta­ne­ye baş­vu­ran çocuk­la­ra doğ­ru teş­his konul­ma­sı ve teda­vi­nin uygu­lan­ma­sı için dok­tor­lar bazı soru­lar sor­mak­ta­dır. Çocu­ğun yaşı, ishal süre­si, gün­lük dış­kı sayı­sı, dış­kı mik­ta­rı ve karak­te­ri yani kan ya da mukus içer­me­si, gün­lük kus­ma sayı­sı ve içe­ri­ği, en son idrar yap­tı­ğı zaman, en son aldı­ğı sıvı­lar ve besin­ler, susuz­luk duru­mu, has­ta­lık önce­si tar­tı­sı, vücut ısı­sı, uyku­ya eği­lim olup olma­dı­ğı­na mut­la­ka dik­kat edil­me­li­dir. İsh­al tab­lo­su­na kus­ma, ateş, karın ağrı­sı ve karın­da şiş­li­ğin eşlik etti­ği unu­tul­ma­ma­lı­dır. İsh­alli çocuk­lar­da en önem­li sorun, dış­kı sayı­sı­nın art­ma­sı ve kus­ma ile ağız­dan bes­len­me­nin yeter­siz olma­sı sonu­cu geli­şen vücut­ta­ki sıvı kay­bı yani dehid­ra­tas­yon tab­lo­su­dur. Ate­şin de tab­lo­ya eklen­me­si ile vücut­ta­ki sıvı kay­bı artar. Hafif–orta dehid­ra­tas­yon bul­gu­la­rı bebek­ler­de %510, çocuk­lar­da %36 vücut ağır­lı­ğı kay­bıy­la orta­ya çıkar. Sıvı kay­bı olma­yan çocuk­la­ra evde ishal teda­vi­si için öneriler

  1. Anne sütü alan bebek­ler­de emzir­me sık­lı­ğı artı­rıl­ma­lı­dır. 6 aydan büyük çocuk­la­ra ayran, taze sıkıl­mış mey­ve sula­rı ve su verilebilir.
  2. Her sulu dış­kı­dan son­ra 2 yaş­tan küçük çocuk­la­ra ½ — 1 çay bar­da­ğı (50100 ml), 2 yaşın­dan büyük­le­re ½ — 1 su bar­da­ğı (100200 ml) ek sıvı verilmelidir.
  3. Sıvı tüke­ti­mi iste­ği faz­la olan çocuk­la­ra ala­bil­di­ğin­ce ama yavaş ola­rak sıvı gıda verilmelidir.
  4. Çocuk kusar­sa 10 daki­ka bek­len­me­li, son­ra tek­rar daha yavaş ola­rak sıvı verilmelidir.
  5. Bes­len­me sür­dü­rül­me­li, anne sütü alan bebek­ler­de emzi­ril­me sık­lı­ğı art­tı­rıl­ma­lı, anne sütü alma­yan bebek­ler­de ise her zaman aldı­ğı mama­sı­na devam edilmelidir.
  6. 6 aydan büyük, ek gıda baş­la­nan çocuk­la­ra kısa ara­lık­lar­la ener­ji­den zen­gin ve pro­te­in içe­ren yiye­cek­ler püre ola­rak hazır­lan­ma­lı ve taze ola­rak verilmelidir.
  7. Pirinç, pirinç­li karı­şım­lar, tahıl­lar, pata­tes ve yoğurt tüke­ti­mi ishal­li çocu­ğun bes­len­me duru­mu­nu den­ge­ler, ishal süre­si­ni azaltır.
  8. Çocu­ğa çin­ko des­te­ği veril­me­li­dir. Dün­ya Sağ­lık Örgü­tü 5 yaş altı ishal vaka­la­rın­da çin­ko des­te­ği öner­mek­te­dir. Dok­tor öne­ri­siy­le 6 aya kadar gün­de 10 mg, 1014 gün; 6 ay ve üze­ri ise gün­de 20 mg 1014 gün kullanılmalıdır.
  9. Çocuk evde yakın­dan izlen­me­li­dir. Bu süreç­te, çocu­ğun faz­la sayı­da ve daha sulu dış­kı yapıp yap­ma­dı­ğı, kus­ma sık­lı­ğı, nor­mal emme ve su içme­sin­de azal­ma, göz küre­sin­de çök­me, ken­di­si­ni has­ta his­set­me­si, ate­şi­nin yük­sek olma­sı ve dış­kı­da kan olup olma­dı­ğı iyi takip edilmelidir.

 

İlgili Haberler

Leave a Comment