Hem Yetişkinler Hem de Çocuklar İçin Tehdit PNÖMONİ

Prof. Dr. Refi­ka ERSU
Memo­ri­al Ata­şe­hir Has­ta­ne­si Çocuk Göğüs Has­ta­lık­la­rı Bölümü

Hem yetiş­kin­le­ri hem de çocuk­la­rı teh­dit eden pnö­mo­ni­den korun­mak için aşı­lan­ma yapıl­ma­lı­dır. Aşı­lan­ma özel­lik­le çocuk­luk çağın­da ve kro­nik has­ta­lık­la­rı olan yetiş­kin­ler­de önem­li­dir. Pnö­mo­ni­den korun­ma ve pnö­mo­ni teda­vi­si ile ilgi­li soru­la­rı­mı­zı Memo­ri­al Ata­şe­hir Has­ta­ne­si Çocuk Göğüs Has­ta­lık­la­rı Bölümü’nden Prof. Dr. Refi­ka Ersu yanıtladı.

Pnö­mo­ni nasıl bir has­ta­lık­tır tanım­lar mısı­nız? Kim­ler risk grubundadır?
Pnö­mo­ni bak­te­ri­ler ve virüs­ler gibi infek­si­yöz ya da infek­si­yöz olma­yan etken­le­re yanıt ola­rak akci­ğer­de geli­şen akut bir inf­la­mas­yon­dur. Pnö­mo­ni; ateş, solu­num­sal belir­ti­ler ve paran­ki­mal tutu­lu­mun fizik muaye­ne ve/veya göğüs rad­yog­ra­fi bul­gu­la­rı ile tanım­lan­dı­ğı kli­nik bir tablodur.
S. pne­umo­ni­ae, yeni­do­ğan döne­mi dışın­da çocuk­lar­da en sık görü­len bak­te­ri­yel pnö­mo­ni etke­ni­dir. En sık okul önce­si dönem­de­ki çocuk­lar­da görü­lür. Kış sonu ve ilk­ba­ha­rın baş­lan­gı­cın­da sık­tır. Orak hüc­re­li ane­mi­si ve nef­ro­tik send­ro­mu olan çocuk­lar­la, sple­nek­to­mi­li çocuk­lar­da infek­si­yon ris­ki artar.

Pnö­mo­ni için risk fak­tör­le­ri nelerdir?
• Konak faktörleri
o Yaş (< 1yaş)
o Düşük doğum ağır­lı­ğı ve erken doğum
o Malnütrisyon
o Alt­ta yatan has­ta­lık (doğum­sal kalp has­ta­lık­la­rı, diabe­tes mel­li­tus, vb)
o D vita­mi­ni eksikliği
• Sos­yal / Çev­re­sel faktörler
o Anne sütü ile beslenememe,
o Düşük sos­yo-eko­no­mik düzey,
o Kala­ba­lık yaşam koşulları,
o Sağ­lık hiz­met­le­ri­ne ulaşamama,
o Anne yaşı ve anne­nin eğitimi,
o Ev içi ve dış ortam hava kir­li­li­ği (siga­ra duma­nı­na maruziyet),
o Yeter­siz bağışıklama,
o Kış mevsimi

Pnö­mo­ni­nin belir­ti­le­ri nelerdir?
Kli­nik bul­gu­lar yaşa göre fark­lı­lık­lar gösterebilir;
o Süt çocuk­la­rın­da has­ta­lık genel­lik­le viral infek­si­yon düşün­dü­ren bir­kaç gün­lük burun akın­tı­sı, kon­jonk­ti­vit, oti­tis media ile başlayabilir.
o Küçük çocuk­lar­da, yük­sek ateş, takip­ne, uyku­ya eği­lim, huzur­suz­luk, kus­ma, ishal ve karın ağrı­sı gibi has­ta­lı­ğa özgül olma­yan bul­gu­lar ağırlıktadır.
o Büyük çocuk­lar­da ani baş­la­yan yük­sek ateş (hemen daima ≥38.5 0 C), tit­re­me, bal­gam­lı öksü­rük, göğüs ağrı­sı ve tok­sik görü­nüm tipiktir.

Pnö­mo­ni­den korun­ma­da aşı­la­ma­nın öne­mi nedir? Kim­ler aşı yap­tır­ma­lı­dır? Han­gi tür aşı­lar kullanılmaktadır?
İki tip pnö­mo­ni aşı­sı bulu­nur, kon­ju­ge pnö­mo­kok aşı­sı ve poli­sak­ka­rit aşı. Yedi valan­lı kon­ju­ge aşı 2000’lerin başın­dan bu yana 223 ay ara­sın­da­ki çocuk­la­ra yapıl­ma­ya baş­lan­mış ve 24 ay- 5 yaş çocuk­la­ra öne­ril­miş­tir. Ancak bu aşı­nın kap­sa­ma­dı­ğı sero­tip­ler­le enfek­si­yon sık­lı­ğı art­tı­ğı için Şubat 2010’dan bu yana 13 valan­lı aşı (PCV13) kul­la­nı­ma gir­miş­tir. Kon­ju­ge pnö­mo­ni aşı­sı 259 ay ara­sın­da­ki tüm çocuk­la­ra ve 6071 ay ara­sın­da­ki risk taşı­yan çocuk­la­ra öne­ril­mek­te­dir. Poli­sak­ka­rid pnö­mo­ni aşı­sı da 2 yaşın­dan büyük olan bu risk gru­bun­da­ki çocuk­la­ra önerilir.

Çocuk­lar için aşı­la­ma tak­vi­mi nasıl olmalıdır?
Yeni 13 valan­lı kon­ju­ge aşı eski 7 valan­lı aşı­nın yeri­ni almış­tır. 7 valan­lı aşı ile baş­la­nan aşı­la­ma 13 valan­lı ile tamam­lan­ma­lı­dır. 5 yaşın altın­da­ki has­ta­la­ra pri­mer aşı­la­ma­sı 7 valan­lı ile tamam­lan­dı ise gel­dik­le­rin­de bir doz 13 valan­lı aşı yapıl­ma­sı Ame­ri­kan Pedi­at­ri Aka­de­mi­si tara­fın­dan önerilmektedir.
Risk gru­bun­da­ki çocuk­la­ra iki yaşın­da veya has­ta­lık tanı­sı iki yaşın­dan son­ra konu­yor­sa en kısa zaman­da poli­sak­ka­rit aşı yapıl­ma­lı­dır. Poli­sak­ka­rid aşı yapı­lan çocuk­la­ra kon­ju­ge aşı da yapıl­ma­dıy­sa yapıl­ma­lı­dır. Risk gru­bun­da­ki çocuk­la­ra beş yıl son­ra bir poli­sak­ka­rid aşı daha yapı­lır ancak iki aşı­dan faz­la yapıl­ma­sı önerilmemektedir.

Pnö­mo­ni nasıl teda­vi edilir?
Teda­vi­nin temel hedefleri;
• Oksi­jen­len­me­nin sağlanması
• Yaşam­sal fonk­si­yon­la­rın desteklenmesi
• Etken mik­ro­or­ga­niz­ma­nın temizlenmesi
• Kli­nik has­ta­lı­ğın iyileşmesidir.
Çocuk has­ta­la­rın büyük bir bölü­mün­de anti­bi­yo­tik teda­vi­si ampi­rik­tir. Empi­rik teda­vi, yaşa göre en sık görü­len ola­sı pato­jen­ler ve yerel mik­ro­bi­yo­lo­jik veri­ler temel alı­na­rak düzen­le­nir. Teda­vi­nin seçi­mi; has­ta­nın yaşı, kli­nik, labo­ra­tu­var ve rad­yo­lo­jik bul­gu­la­rı, fark­lı pato­jen­le­rin böl­ge­sel ve mev­sim­sel pre­va­lan­sı, böl­ge­sel anti­bi­yo­tik diren­ci bil­gi­le­ri ve direnç geli­şi­mi­ni kolay­laş­tı­ran kişi­sel risk fak­tör­le­ri­ne dayan­dı­rıl­ma­lı­dır. Bu veri­le­rin dik­ka­te alı­na­rak hazır­lan­dı­ğı pnö­mo­ni tanı ve teda­vi reh­ber­le­ri­ne uyul­ma­sı mor­bi­di­te ve mor­ta­li­te­yi azaltır.
Çocuk­lar­da pnö­mo­ni­le­rin teda­vi­sin­de kul­la­nı­la­cak ant­bi­yo­tik­ler, pnö­mo­kok­la­rın peni­si­lin diren­ci­ni indük­le­me potan­si­ye­li düşük, basit ve dar spekt­rum­lu anti­bi­yo­tik­ler olmalıdır.
• Pnö­mo­kok­kal pnö­mo­ni­le­rin teda­vi­sin­de peni­si­lin­ler, empi­rik teda­vi­de ilk seçi­lecek ilaçlardır.
• Stan­dart doz amok­si­si­lin (15 mg/k­g­/­doz-gün­de 3 kez) bir­çok pnö­mo­kok pnö­mo­ni­si­ni teda­vi edilebilir.
• Pnö­mo­kok­la­rın direnç kazan­ma­sı­na yol açan baş­lı­ca anti­bi­yo­tik­ler; TMP-SMX, tet­ra­sik­lin ve makrolidlerdir.
• Pnö­mo­kok­lar­da peni­si­li­ne yük­sek dere­ce­de direnç MIC ≥2.0 mg/ml değerleridir.
• Pnö­mo­ni­de kli­nik önem taşı­yan peni­si­lin diren­ci MIC ≥4.0 mg/ml değeridir.
• Direnç­li pnö­mo­kok infek­si­yon­la­rı­nın teda­vi­sin­de bazı anti­bi­yo­tik­le­rin (peni­si­lin­ler, ami­no­pe­ni­si­lin­ler) doz­la­rı­nı artır­mak çoğun­luk­la yeter­li sonuç verir.
Yük­sek doz amok­si­si­lin (30 mg/k­g­/­doz-gün­de 3 kez), ancak yük­sek dere­ce­de peni­si­lin diren­ci düşü­nül­dü­ğün­de (MIC ≥4.0 mg/ml) verilmelidir.
• Peni­si­li­ne aler­ji­si olan çocuk­lar­da bir mak­ro­lid veya sefa­los­po­rin kullanılabilir.
• Mak­ro­lid­ler, özel­lik­le has­ta­ne­de yatan has­ta­lar­da mono­te­ra­pi­de kul­la­nı­lır ise, kaza­nıl­mış peni­si­lin diren­ci­ni indüklerler.
8 yaşın üze­rin­de, mak­ro­lid­le­re aler­jik çocuk­lar­da dok­si­sik­lin kullanılabilir.
Bu yazı­da Türk Toraks Derneği’nin 2009 yılın­da yayın­la­nan Çocuk­lar­da top­lum­da geli­şen pnö­mo­ni tanı ve teda­vi uzla­şı rapo­ru” ana kay­nak ola­rak kul­la­nıl­mış ve tanı ve teda­vi kıs­mın­dan alın­tı­lar yapılmıştır.

İlgili Haberler

Leave a Comment