Gerçekliğin Kırılma Noktası ŞİZOFRENİ

Şizof­re­ni, düşün­ce, dav­ra­nış ve duy­gu­la­nım­da­ki bozuk­luk­la­rın, ger­çek ile man­tık ara­sın­da­ki iliş­ki­nin kay­bı­na yol aça­rak, kişi­le­ra­ra­sı iliş­ki­ler­de bozul­ma­ya, mes­le­ki ve sos­yal işlev­sel­lik­te geri­le­me­ye yol açan kro­nik gidiş­li hastalıktır.
Hayat boyu süren bir has­ta­lık olan şizof­re­ni, doğ­ru teda­viy­le kont­rol altı­na alı­na­bi­lir. Yay­gın ina­nı­şın aksi­ne şizof­re­ni bölün­müş kişi­lik değildir.

Şizof­re­ni­nin orta­ya çıkı­şı deği­şik şekil­ler­de ola­bi­lir. Bazı has­ta­lar­da ani­den orta­ya çıka­bi­le­ce­ği gibi çoğu has­ta­da yavaş yavaş geli­şir. Yavaş seyir gös­te­ren şizof­re­ni­de baş­lan­gıç­ta dik­kat top­la­ma güç­lü­ğü, top­lum­sal ilgi­yi kay­bet­me, içi­ne kapan­ma, ken­di­ne bakım­da azal­ma, dini uğra­şı­lar­da art­ma veya
kara sev­da­ya tutul­ma gibi belir­gin olma­yan ve ilk bakış­ta şizof­re­ni­yi düşün­dür­me­yen belir­ti­ler görü­le­bi­lir ve sık­lık­la baş­ka psi­ki­yat­rik has­ta­lık­lar­la karış­tı­rı­lır. Bu baş­lan­gıç belir­ti­le­ri­nin ardın­dan bir­kaç ay veya yıl için­de de tüm belir­ti­le­ri ile has­ta­lık orta­ya çıkar. Has­ta­lar sık­lık­la garip dav­ra­nış­lar ve konuş­ma­lar sergilerler.
Ger­çek­te olma­yan ses­ler işit­me­ye ve hayal­ler gör­me­ye baş­lar­lar. Bazı has­ta­lar­da garip pozis­yon­lar­da uzun süre dur­ma, bazı­la­rın­da hiç hare­ket etmek­si­zin uzun süre ses­siz kal­ma veya aşı­rı hare­ket­li­lik görü­le­bi­lir. Yavaş seyir gös­te­ren şizof­re­ni­nin yanın­da hız­lı seyir gös­te­ren şizof­re­ni de ola­bi­lir. Bu has­ta­lar­da ise belir­ti­le­rin çoğu bira­ra­da ani­den orta­ya çıkar. Bazı has­ta­lar­da belir­ti­ler hafif sey­re­der­ken bazı­la­rın­da şid­det­li semp­tom­lar ola­bi­lir ve bu durum­da has­ta­la­rı kont­rol etmek güç­le­şe­bi­lir. Has­ta­lar ger­çek­le iliş­ki­le­ri­ni kay­bet­tik­le­rin­de olu­şan ani kişi­lik ve dav­ra­nış deği­şik­lik­le­ri­ne psi­ko­tik epi­zod adı verilir.

Şizof­re­ni­de en çok mezo­kor­ti­kal ve mezo­lim­bik dopa­mi­ner­jik yol­lar etki­le­nir. Dopa­min resep­tör­le­ri­nin hiper­sen­si­ti­zas­yo­nu / dopa­min akti­vi­te­sin­de artış görü­lür. Dopa­min den­ge­siz­li­ği bey­nin ses, koku, görün­tü gibi belir­li dür­tü­le­re kar­şı ver­di­ği reak­si­yo­nu etki­ler ve bu da halü­si­nas­yon­la­ra ve delüz­yon­la­ra yol aça­bi­lir. Norad­re­na­lin, sero­to­nin ve GABA sis­te­min­de bozuk­luk­lar vardır.

Şizof­re­ni­nin Nedeni?
Gene­tik Fak­tör­ler: Şizof­re­ni­nin tam nede­ni kesin ola­rak bilin­me­mek­te­dir. Gene­tik boyu­tu oldu­ğu düşü­nül­mek­te­dir. Tek gen ve poli­ge­nik çalış­ma­lar­da, poli­ge­ne­tik geçiş­li çalış­ma­lar daha anlam­lı bulun­muş­tur. Mono­zi­go­tik ikiz­ler­de de anlam­lı artış bulunmuştur.

Psi­ko­sos­yal ve Çev­re­sel: Aile fak­tö­rü­nün relaps­lar­da önem­li oldu­ğu gös­te­ril­miş. Psi­ko­di­na­mik olay­la­rın da psi­ko­tik dekom­pan­sas­yon üze­ri­ne etki­le­ri var­dır ve semp­tom­la­rın sem­bo­lik anla­ma­la­rı­nı tanı­ma­da önem­li­dir. Araş­tır­ma­lar viral enfek­si­yon, zayıf sos­yal etki­le­şim­ler veya yük­sek stres­li durum­lar gibi sos­yal fak­tör­le­rin kalı­tım­sal ola­rak şizof­re­ni­ye meyil­li insan­lar­da has­ta­lı­ğı tetik­le­ye­bil­di­ği­ni gös­ter­miş­tir. Şizof­re­ni genel­lik­le buluğ çağı ve genç­lik dönem­le­rin­de beden­de hor­mon­sal ve fizik­sel deği­şik­lik­ler olu­şur­ken yüze­ye çıkar.

Beyin Görün­tü­le­me: Bil­gi­sa­yar­lı Tomog­ra­fi­ler­de, has­ta­la­rın %1035’inde kor­ti­kal atro­fi, %1050’sinde geniş late­ral ve üçün­cü vent­ri­kül, sere­bel­ler ver­mis atro­fo­si ve beyin paran­ki­mi­nin rad­yon­den­si­te­sin­de azal­ma. Anor­mal BT bul­gu­la­rı nega­tif semp­tom­lar­la ilgi­li olabilir.

Pozit­ron Emis­yon­lu Tomog­ra­fi (PET)‘de aza­lan fron­tal ve pari­etal lob meta­bo­liz­ma­sı, rela­tif art­mış arka lob meta­bo­liz­ma­sı görülmektedir.

EEG: Has­ta­la­rın çoğun­da nor­mal­dir. Fakat bazı­la­rın­da, azal­mış alfa ve art­mış beta ve del­ta akti­vi­te­le­ri, parok­sis­mal ano­ma­li­ler, akti­vas­yon pro­se­dür­le­ri­ne art­mış duyar­lı­lık görülür.

Şizof­re­ni Belir­ti­le­ri Nelerdir?
En yay­gın şizof­re­ni belir­ti­le­ri üç grup­ta top­la­na­bi­lir: pozi­tif belir­ti­ler, dezor­ga­ni­ze belir­ti­ler ve nega­tif belirtiler.
Pozi­tif belir­ti­ler: Bu tanım­la­ma­da­ki pozi­tif, sade­ce şizof­re­ni rahat­sız­lı­ğı olma­yan insan­lar­da görül­me­yen belir­gin belir­ti­ler anla­mın­da kul­la­nı­lır. Bu belir­ti­le­re bazen psi­ko­tik semp­tom­lar da denir. Bunlar;

Delüz­yon­lar: Ger­çe­ğe dayan­ma­yan, ger­çe­ğe daya­lı bil­gi­ler­le izah edil­se bile kişi­nin vaz­geç­me­yi kabul etme­di­ği garip inançlardır.

Halü­si­nas­yon­lar: Ger­çek­te olma­yan şey­le­ri gör­mek, ses­ler duy­mak, garip koku­lar duy­mak, ağız­da tuhaf” tat his­si ve bede­ni­ne doku­nan olma­sa da temas his­si gibi ger­çek dışı şey­ler algı­la­nır. Şizof­re­ni has­ta­la­rın­da en yay­gın ola­nı ses­ler duymaktır.

Dezor­ga­ni­ze belir­ti­ler: Bu semp­tom­lar kişi­nin net ola­rak düşün­me ve doğ­ru reak­si­yon ver­me bece­ri­si­nin olma­ma­sı­nı kap­sar. Dezor­ga­ni­ze semp­tom­la­ra örnek ola­rak Kişi­nin ile­ti­şim kur­ma­sı­nı ve konuş­ma­ya katıl­ma­sı­nı zor­laş­tı­ran anlam­sız keli­me­ler kul­lan­ma­sı ve hiç­bir anla­mı olma­yan cüm­le­ler kur­ma­sı”, Hız­lı şekil­de bir düşün­ce­den diğe­ri­ne geç­mek”, Yavaş hare­ket etmek”, Karar ver­me yeti­sin­den yok­sun olmak”, Daire­ler çize­rek yürü­mek gibi tek­rar­la­nan hare­ket­ler” sayılabilir.

Nega­tif belir­ti­ler: Nega­tif belir­ti­ler­de; top­lum­sal çekil­me, içi­ne kapan­ma, ilgi ve istek azlı­ğı, ken­di­ne bakım­da azal­ma, konuş­ma ve hare­ket­ler­de azal­ma gibi belir­ti­ler görü­lür. Nega­tif semp­tom­lar ara­sın­da şun­lar bulunabilir:

  • Aile­den, arka­daş­lar­dan ve sos­yal akti­vi­te­ler­den uzaklaşma
  • Düşük ener­ji
  • Moti­vas­yon eksikliği
  • Yaşam­dan zevk alma­ma ve yaşa­ma kar­şı ilgi eksikliği
  • Temiz­lik alış­kan­lık­la­rı­nın kötü olması
  • Okul­da, işte ve diğer akti­vi­te­ler­de problemler
  • Den­ge­siz­lik (değiş­ken ruh hali)
  • Kata­to­ni

Tanı için has­ta­lı­ğın özgü belir­ti­le­ri­nin en az 1 ay sür­me­si gerekmektedir.

İlgili Haberler

Leave a Comment