Gebelikte takviye vitaminler doğru zamanda alınmalı

faruk buyru-11
Prof. Dr. Faruk Buyru

İst­anb­ul Üni­ver­si­te­si Kadın Has­ta­lık­la­rı ve Doğum Ana­bi­lim Dalı Öğre­tim Üye­si Prof. Dr. Faruk Buy­ru, gebe­lik­te aşı­rı vita­min kul­la­nı­mın­dan kaçı­nıl­ma­sı­nı tav­si­ye eder­ken, gebe­li­ğin ikin­ci 3 ayın­dan iti­ba­ren demir, gebe kalın­ma­dan 68 haf­ta önce de folik asit alı­mı­nın çok önem­li oldu­ğu­nu söylüyor. 

Anne aday­la­rı­nın bes­len­me­ye ek ola­rak tak­vi­ye edi­ci ürün­le­re ihti­ya­cı var mı?

Gebe­lik fiz­yo­lo­jik bir süreç. Çok faz­la besin des­te­ği­ne ya da ekst­ra bes­len­me­ye gerek yok. Tabii ki bebe­ğin geli­şi­mi açı­sın­dan bel­li nok­ta­la­ra dik­kat etmek gere­kir ama hem bebek bes­len­sin hem anne bes­len­sin diye­rek aşı­rı bes­len­mek­ten kaçın­ma­lı­lar. Bu hem gebe­li­ğin daha sıkın­tı­lı geç­me­si­ne neden olu­yor hem doğu­mu zor­laş­tı­rı­yor, hem de doğum­da sezer­yan ora­nı­nı artı­rı­yor. Doğum­dan son­ra da faz­la kilo­la­rın veril­me­si zor hale geli­yor. O yüz­den çok faz­la müda­ha­le etme­ye gerek yok. İki öğün almak ve kal­si­yum ihti­ya­cı­nı kar­şı­la­ya­cak şekil­de kal­si­yum­dan zen­gin bes­len­mek yeter­li. Dün­ya Sağ­lık Örgütü’nün öne­ri­si düz­gün bes­le­nil­se de demir des­te­ği­nin bütün gebe­le­re veril­me­si yönün­de. Bebe­ğe demir trans­fe­ri yapıl­dı­ğı için gebe­le­rin demir gerek­si­ni­mi­nin art­tı­ğı­nı söy­le­mek müm­kün. Bu ihti­ya­cı nor­mal bes­len­mey­le kar­şı­la­mak da müm­kün değil. Demir, kır­mı­zı et, hat­ta az piş­miş kır­mı­zı etten alı­na­bil­di­ği için bunu tama­men bes­len­me ile kar­şı­la­mak müm­kün olmu­yor. Özel­lik­le gebe­li­ğin ikin­ci 3 aylık döne­min­den iti­ba­ren demir des­te­ği ver­me­yi öne­ri­yo­ruz. İlk trimester’de hem gerek­si­nim faz­la değil, hem de demir ilaç­la­rı­nın hep­si sin­di­rim sis­te­mi, mide üze­rin­de rahat­sız­lık yapan ilaç­lar oldu­ğun­dan ilk üç ayda­ki bulan­tı ve kus­ma­yı artırır. 

Folik asit ne zaman kullanılmalı? 

hamilelik-donemi-beslenmeGebe kal­ma­dan önce folik asit kul­la­nı­mı gere­ki­yor. Bir takım yeşil seb­ze, sala­ta ile vesa­ire alı­na­bi­lir ama mini­mum 0,4 mg. ila­ve folik asit kul­la­nı­mı­nı vita­min des­te­ğiy­le sağ­lı­yo­ruz. Gebe kal­ma­dan 68 haf­ta önce folik asit kul­la­nı­mı­na baş­la­mak gere­kir. Genel­lik­le gebe kal­dık­tan son­ra baş­lı­yor­lar, ama o çok anlam­lı değil. Gebe­lik şan­sı­nı artır­mak için kul­la­nan­lar da var ama bizim ama­cı­mız o değil elbet­te. Doğa­cak bebek­te beyin ve omu­ri­lik­le ilgi­li ano­ma­li ris­ki­ni azalt­ma­yı amaç­lı­yo­ruz. Gebe­li­ğin 7’inci haf­ta­sın­da sinir sis­te­mi kapa­nı­yor. Folik asit des­te­ği­ne gerek kal­mı­yor. Daha önce­den sinir sis­te­mi ano­ma­li­li bir gebe­lik öykü­sü var­sa bunun 10 katı, 4 mg. folik asit kul­lan­ma­sı gere­kir. Üçün­cü aydan iti­ba­ren demir veya mul­ti­vi­ta­min içe­ren bir ilaç­la devam edilebilir. 

Ome­ga için ne diyeceksiniz? 

Balık yeme­nin beyin geli­şi­mi­ne olum­lu yan­sı­ya­ca­ğı yönün­de görüş­ler var ama bun­lar kanıt­lan­mış değil. Yine de bes­len­me alış­kan­lı­ğı yönün­den gebe­nin Ome­ga 3, Ome­ga 6 gerek­si­ni­mi­ni kar­şı­la­mak için haf­ta­da iki kez balık, gün­de bir­kaç adet ceviz yeme­si­ni öne­re­bi­li­riz. Ome­ga 3 hem meta­bo­liz­ma açı­sın­dan önem­li, hem de Ome­ga 3 kul­la­nan­lar­da gebe­lik son­ra­sı dep­res­yo­nun daha az görül­dü­ğü düşü­nü­lü­yor. Bu yön­de de aksi yön­de de yayın­lar olma­sı­na rağ­men 28’inci haf­ta­dan iti­ba­ren Ome­ga 3 des­te­ği veril­me­si düşü­nü­le­bi­lir. Hat­ta lohu­sa­lık, emzir­me döne­min­de de bunun sür­dü­rül­me­sin­de yarar var. 

Türkiye’ye özgü ihti­yaç­lar var mı? 

Kan­sız­lık biz­de çok faz­la. Bu hem bes­len­me alış­kan­lık­la­rıy­la ilgi­li hem de kan kay­bı­nın faz­la olma­sıy­la. Kadın­la­rı­mız adet esna­sın­da faz­la kana­ma­yı iyi bir şey­miş, kötü kan atı­la­cak­mış gibi kabul edi­yor. Oysa ne kadar az kanar­lar­sa o kadar iyi. Faz­la kana­ma doğur­gan­lık­la ya da yumur­ta­nın, rah­min sağ­lı­ğıy­la ala­ka­lı değil. Ama maale­sef böy­le bir ina­nış var. Kan­sız­lı­ğın en önem­li nede­ni adet sıra­sın­da­ki faz­la kana­ma­dır. Yete­rin­ce kır­mı­zı et de tüket­mi­yor­sak çok kolay­lık­la ane­mi orta­ya çıka­bi­li­yor. Tale­se­mi gibi, orak hüc­re­li ane­mi gibi kan­sız­lık şekil­le­ri ülke­miz­de bazı böl­ge­ler­de daha sık görü­lü­yor. Bir de son zaman­lar­da üze­rin­de çok duru­lan D vita­mi­ni eksik­li­ği var. Her ne kadar ülke­miz çok güneş­li bir ikli­me sahip olsa da bel­ki giyin­me biçi­miy­le ilgi­li, bel­ki güneş­ten yete­rin­ce fay­da­lan­ma­mız­dan kay­nak­lı D vita­mi­ni eksik­li­ği sık­ça kar­şı­mı­za çıkı­yor. D vita­mi­ni eksi­ği olan­lar­da mut­la­ka gün­lük dam­la şek­lin­de tak­vi­ye önerilir. 

Veje­ter­yan anne aday­la­rı nele­re dik­kat etmeli? 

Den­ge­li bes­len­me­di­ği­ne, yete­rin­ce pro­te­in alma­dı­ğı­na inan­dı­ğı­mız gebe­ler­de mul­ti­vi­ta­min kul­lan­ma­yı ter­cih etmek gere­kir. Diğer­le­rin­de demir, folik asit yeter­li olur­ken veje­ter­yan­lar­da mul­ti­vi­ta­min kul­lan­ma­sı­nı mut­la­ka öne­ri­yo­ruz. Bunun dışın­da yine bazı böl­ge­ler­de, bazı aile­ler­de, guatr, yani tiro­id bezi­nin az ya da çok çalış­ma­sı ile ilgi­li prob­lem­ler­le kar­şı­la­şı­yo­ruz. Yine ülke­miz­de sık kar­şı­laş­tı­ğı­mız bir prob­lem de iyot eksik­li­ği. Artık iyot da ilaç­lar ara­sın­da bulu­nur hale gel­di. Tuz­la, ekmek­le bir mik­tar kar­şı­la­nı­yor ama yine de iyot eksik­li­ği sap­tan­dı­ğın­da bir, bir buçuk yıl­dır ülke­miz­de de olan iyot içe­ren ilaç­lar kullanılmalı. 

Çok faz­la vita­min kul­lan­ma­nın zarar­la­rı neler? 

Bazı gebe­ler nere­dey­se bir avuç ilaç kul­la­nı­yor. Bun­lar gerek­li şey­ler değil. Çok faz­la vita­min alın­dı­ğın­da iştah açıl­dı­ğın­dan anne de bebek de obez hale gelebiliyor. 

Gebe­lik ile diya­bet iliş­ki­si hak­kın­da ne söyleyebiliriz? 

Gebe­lik boyun­ca alı­nan kilo diya­bet ris­ki­ni artı­rı­yor. Aile­de şeker has­ta­lı­ğı bulun­ma­sı da gebe­li­ğe bağ­lı diya­bet ris­ki­ni artı­ran bir diğer fak­tör. Gebe­lik hor­mon­la­rı­nın genel ola­rak diya­be­te yat­kın­lı­ğı artı­rı­cı bir etki­si var. HPL ve diğer gebe­lik hor­mon­la­rı bir takım prob­lem­le­re yol açı­yor. O neden­le bütün gebe­le­re 2428 haf­ta­lar ara­sın­da şeker tara­ma­sı yap­mak gere­kir. Aksi yön­de görüş­ler var­sa da şeker yük­le­me tes­ti­nin her­han­gi bir zara­rı yok, tam aksi­ne bu tes­ti yap­ma­dı­ğı­nız­da göz­den kaçı­rıp gebe­yi anne kar­nın­da bebek ölü­mü de dahil bir takım risk­ler­le kar­şı kar­şı­ya bıra­kır­sı­nız. Bu test sonu­cu­na göre kar­bon­hid­rat kısıt­la­ma­sı­na ek ola­rak ilaç da kul­lan­mak gere­ke­bi­li­yor. Bu ilaç da insi­lün olu­yor. Gebe­lik boyun­ca oral anti diya­bet­ki­le­ri çok faz­la ter­cih etmiyoruz. 

Tuz kul­la­nı­mı da zarar­lı ola­bi­lir mi? 

Gebe­lik boyun­ca tuz kul­la­nı­mı sakın­ca­lı ola­bi­lir. Nor­mal ya da az tuz­lu bir diyet­le bes­len­me­le­ri gere­kir. Gebe­li­ğe bağ­lı tan­si­yon yük­sek­li­ği, tuz­lu bes­le­nen­ler­de daha faz­la görü­lü­yor. Kilo kont­ro­lü, yani gebe­lik boyun­ca 1214 kilo­dan faz­la alma­mak da önem­li. 7 kilo­nun altın­da almak da geliş­me geri­li­ği, erken doğum, bebe­ğin küçük olma­sı gibi risk­ler orta­ya çıkabilir.

İlgili Haberler

Leave a Comment