Epidemiyolojik aciliyet

alican-gorus-logo.qxpBİR ANA­LİZ / AĞUS­TOS 2016

Türkiye’de obe­zi­tenin yay­gın­lı­ğı 1990’da % 18.6 idi (baş­ka bir maka­le­de % 18.8 ola­rak geçiyor).1 Bu rakam 2000’de % 21.9a fır­la­mış…

Obe­zi­te sade­ce bizim soru­nu­muz değil, dün­ya­nın bir­çok ülke­si­nin de obe­zi­te prob­le­mi var. Fakat, diğer ülke­ler­den fark­lı olan, Türkiye’de yapı­lan araş­tır­ma­la­rın obe­zi­te­nin kadın­lar ara­sın­da daha yay­gın oldu­ğu­nun bulunması…

Tür­ki­ye Endok­ri­no­lo­ji Ve Meta­bo­liz­ma Derneği’nin 1999’da yap­tı­ğı araş­tır­ma, obe­zi­te­nin en çok İç Ana­do­lu böl­ge­sin­de (% 25) ve en düşük ora­nın da Doğu Ana­do­luda (% 17.2) oldu­ğu­nu bul­muş. Ada­na ise % 43.4 ile başı çekiyor.2

2009/2010’da Sat­man, Türkiye’de yap­tı­ğı ulu­sal araş­tır­may­la, obe­zi­te­nin % 36 oldu­ğu­nu bulmuş.3 Yine bu araş­tır­ma­ya göre, kadın­la­rın % 44ü ve erkek­le­rin % 27si obez…

Türkiye’deki obe­zi­te rakam­la­rı Avrupa’daki ülke­le­rin hep­sin­den çok daha yük­sek. Avrupa’da erkek­ler ara­sın­da obe­zi­te % 4 ile % 28 ara­sın­da deği­şir­ken, kadın­lar­da % 6.2 ile % 36.5 arasında.4 Bu rakam­lar biz­de sıra­sıy­la % 27 ve % 44… Bu demek­tir ki, biz obe­zi­te­de Avrupalı’lardan çok Amerikalı’ları andı­rı­yo­ruz. Çün­kü, Amerika’da 2010’da top­lu­mun % 35.6’sı obez…

Bu ista­tis­tik­le­rin ışı­ğın­da, oku­du­ğum maka­le­le­rin hep­si aynı görüş­te: Türkiye’de obe­zi­te artık epi­de­mi­yo­lo­jik aci­li­yettir…5 Aci­li­yet den­me­si­nin sebe­bi obe­zi­te­nin yol açabileceği/açtığı has­ta­lık­lar. Epi­de­mi­yo­lo­jik, kli­nik ve deney­sel çalış­ma­la­rın hep­si obe­zi­te­nin kar­di­yo­vas­kü­ler, tip 2 diya­bet, sereb­ro­vas­kü­ler, sin­di­rim ve solu­mun yolu has­ta­lık­la­rı­na yol aça­bi­le­ce­ği­ni ve bunun psikososyal/ekonomik boyut­la­rı oldu­ğu­nu anlatıyor.6 Ayrı­ca, obe­zi­te hiper­tan­si­yon, tip 2 diya­bet ve dys­li­pi­de­mia has­ta­lık­la­rın­da baş­lı­ca olan bağım­sız risk faktörü.7

Çocuk­lar ve obezite

Şunu belirt­mem lazım: Ver­di­ğim ista­tis­tik­ler, yetiş­kin­ler­de­ki (18 veya 20 ve üze­ri yaş gru­bu) obe­zi­te gös­ter­ge­le­ri­ne göre… Çocuk­lar­da da durum pek iyi değil. Özel­lik­le anne­le­rin bu konu­da daha dik­kat­li olma­la­rı gere­ki­yor. Çün­kü, pre­na­tal nüt­ris­yo­nel envi­ro­man ile yetiş­kin­lik­te görü­len meta­bo­lik send­ro­ma bağ­lı baş­lı­ca has­ta­lık­lar (hiper­tan­si­yon, insü­lin diren­ci, diya­bet) ara­sın­da bir bağ­lan­tı oldu­ğu bulunmuştu.8

Fakat, çocuk­la­rın da bir o kadar dik­kat­li olma­la­rı gere­kir. Maale­sef, yan­lış isem affe­din, Türkiye’de çocuk­lar hak­kın­da obe­zi­te oran­la­rı­nı bula­bi­le­ce­ği­miz sis­te­ma­tik ulu­sal bir çalış­ma yok. Çocuk­lar için İst­anb­ul, Antal­ya, Anka­ra, Kay­se­ri, Aydın, Ela­zığ, Bur­sa, Bolu, İzm­ir, Koca­eli, Sam­sun, Van ve Mardin’de yapı­lan araş­tır­ma­lar­da obe­zi­te­nin % 1.6 ile % 10.6 ara­sın­da deği­şim gös­ter­di­ği­ni görüyoruz.9 Tabii bu var­yas­yon­la­rın sebe­bi­ni tar­tı­şan maka­le­yi kay­nak­ça­da bulabilirsiniz.10 Sub­ject samp­lingdeki fark­lı­lar­dan oldu­ğu iddia ediliyor… 

Çocuk­lar­da­ki (henüz net bil­me­di­ği­miz rakam­lar­da olan) obe­zi­te­nin geli­şim­sel prog­ram­la­ma­da önem­li bir fak­tör oldu­ğu­nu, kar­di­ovas­kü­ler has­ta­lık­lar, kısır­lık, aler­ji, kog­ni­tif ve bipo­lar gibi rahat­sız­lık­la­ra sebep aça­bi­le­ce­ği­ni bili­yo­ruz. Ayrı­ca, gebe­lik döne­min­de anne­ye ait nüt­ris­yon ve endok­rin pro­fi­li­nin meta­bo­lik prog­ram­la­ma­da önem­li rol oyna­dı­ğı da biliniyor.11 Der­gi­mi­zi oku­yan dok­tor­la­rı­mı­zın refe­rans aldı­ğım maka­le­yi ben­den daha iyi bil­di­ğin­den emi­nim. Fakat, işin özü şu: Obez bebek ve çocuk­lar, genel­de yetiş­kin olduk­la­rın­da da obez kalı­yor­lar. Obe­zi­te­nin çocuk­luk­tan yetiş­kin­li­ğe uzan­ma­sın­da­ki fak­tör­ler­den en önem­li­le­ri ise aile­de­ki obe­zi­te yay­gın­lı­ğı ve obe­zi­te­nin şiddeti… 

Şeker tüke­ti­mi

Evrim­sel ola­rak şeke­rin elde edil­me­si çok zor­du. Ata­la­rı­mız şeke­ri ancak sene­nin bir­kaç ayı mey­ve­ler­den veya bal­dan alı­yor­lar­dı. Tabii balın arı­lar tara­fın­dan korun­ma­sı kul­la­nı­la­bi­lir özel­li­ği­ni azal­tı­yor­du. Fakat, son 30 yıl­dır ve özel­lik­le son 10 yıl­dır, şeker bütün işlen­miş ürün­le­rin içe­ri­sin­de mev­cut ve bu da zaten tüke­ti­ci­nin seç­me şan­sı­nı azal­tı­yor. Kısa­ca­sı, Nature’daki maka­le­nin de dedi­ği gibi Doğa şeke­rin alın­ma­sı­nı zor kıl­mış­tı, insan­lar kolay­laş­tır­dı.12 Şeker tüke­ti­mi­nin de aynı meta­bo­lik send­ro­mun yol açtı­ğı has­ta­lık­la­ra sebe­bi­yet ver­di­ği­ni bili­yo­ruz. Ve bazı maka­le­ler şeke­rin de aynı alkol gibi regü­le edil­me­si taraf­ta­rı… Çün­kü, uyuş­tu­ru­cu ve top­lum­sal etki­le­ri var oldu­ğu­nu söy­lü­yor bilim…

Mese­la orta­la­ma bir Ame­ri­ka­lı gün­de 126,4 gram şeker tüketiyor…13 Bu rakam aşı­rı faz­la… Türkiye’de aynı rakam 35,4 gram.14 Yani orta­la­ma Türk insa­nı gün­de bir düzi­ne küp şeker kul­la­nı­yor. Nor­mal­de Ame­ri­kan Kalp Cemi­ye­ti gün­de 37,5 gra­mın mak­si­mum oldu­ğu­nu söylüyor.15 Tabii bu rakam kişi­den kişi­ye göre deği­şi­yor. Fakat, biz ülke ola­rak mak­si­mu­mun biraz altın­da­yız. Buna rağ­men, Tür­ki­ye Amerika’ya göre, yüz­de­lik ola­rak daha obez… 

Yeni bir araş­tır­ma İngiltere’de 1,700 kişi­nin şeker tüke­ti­mi­ni kar­şı­laş­tır­dı. İki metod kul­la­na­rak: 1: Kişi­le­rin ken­di beya­na­tı­na daya­lı rapor. 2: İdr­ard­aki şeker mik­ta­rı­na baka­rak hazır­la­nan rapor.16 3 yıl son­ra, kişi­le­rin BKİ’si ölçül­dü. Bul­duk­la­rı şey şu: idrar tes­ti­ne daya­lı ola­rak en çok şeker tüke­ten kişi­ler, objek­tif ola­rak en düşük şeker tüke­ten­le­re göre % 54 daha faz­la kilo­lu olma ihti­ma­li­ne sahip. Ve çoğu çalış­ma­la­rı bozan şey de obez­le­rin genel­de ne kadar şeker tüket­tik­le­ri­ni yan­lış rapor etme­le­ri. İlg­inç olan şey, en çok tüket­tik­le­ri­ni iddia eden kişi­le­rin en az şeker tüket­tik­le­ri­ni iddia eden­le­re göre obez olma ihti­mal­le­ri % 44 daha düşük. Yani, kişi­le­rin ken­di beya­na­tı­na daya­lı rapor­lar­la düzen­len­miş çalış­ma­la­rın şeker ile obe­zi­te ara­sın­da bir bağ kura­ma­ma­sı­nın insan doğa­sın­dan kay­nak­la­nan bir hata oldu­ğu­nu belir­ti­yor bu makale.

Kısa­ca­sı, konu­yu da faz­la uzat­ma­dan şun­la­rı diye­rek bitirelim:

Türkiye’de obe­zi­te daha cid­di şekil­de araş­tı­rıl­ma­lı (ulu­sal ve sis­te­ma­tik olmalı).

Dev­let şeker tüke­ti­mi hak­kın­da hal­kı daha çok bil­gi­len­dir­me­li ve aile­le­rin bu konu­da çocuk­la­rı­nı akti­vi­te­ye ve daha bilinç­li yeme­ye teş­vik etme­si gere­kir. En önem­li­si dev­le­tin obe­zi­te hak­kın­da­ki araş­tır­ma­la­ra cid­di des­tek sağ­la­ma­sı gerekir.

Bütün ürün­ler­de açık ve net ola­rak şeke­rin gra­ma­jı­nın yazıl­ma­sı gere­kir. Mese­la ken­di şart­la­rım ile yap­tı­ğım küçük bir araş­tır­ma­da, yak­la­şık 18 tane amba­laj­lı ürü­ne bak­tım (çiko­la­ta, gof­ret vesa­ire), sade­ce 4’ünde şeker ŞEKER” baş­lı­ğı altın­da gram ola­rak belirtilmiş…

Sağ­lı­ğı­mız­dan daha önem­li bir şey yok, her­ke­sin daha sağ­lık­lı yaşa­ma­sı dileyiğle…

Kim­ler nor­mal, kilo­lu ve obez?

Beden Küt­le İnd­eksi 18.524.9 kg/m2 olan­lar nor­mal.

BKİ’si 2529.9 kg/m2 olan­lar kilo­lu.

BKİ’si 30 kg/m2 ve yuka­rı­sı olan­lar obez.

BKİ’mi nasıl hesaplarım?

BKİ = Vücut Ağır­lı­ğı (kg) / Boy uzun­lu­ğu­nun kare­si (m2)

1 Yumuk, V. D. Pre­va­lan­ce of Obe­sity in Turkey.” Obe­sity Revi­ews, Octo­ber 18, 2004, 910.

2 Sat­man I, Yil­maz MT, Sen­gul A, Sal­man S, Uygur S, Bas­tar I, Dinc­cag N, Kar­sı­dag K, Ozcan C and the TUR­DEP Gro­up. Obe­sity Pre­va­len­ce in Turkey. Turkish Cong­ress on Endoc­ri­no­logy and Meta­bo­lism, Antal­ya, Turkey, 1923 Octo­ber, 1999. Abst­ract book: S‑20.

3 www.medikalakademi.com.tr/…/480-obezite-prevelans-toplum-risk. İ. Sat­man, F. Ala­göl, B. Ömer, S. Kala­ca, Y. Tütün­cü, N. Çolak, H. Boz­te­pe, S. Genç, B. Çakır, J. Tuomi­leh­to, S. Gedik, F. Tür­ker, B. Can­baz, N. Dinç­çağ, K. Kar­şı­dağ, A. Tel­ci, T. Yıl­maz, B. Kes­kin­kı­lıç, R. İmam­ec­io­ğlu, N. Yar­dım, TUR­DEP-II Sonuç­la­rı­nın öze­ti. Çalış­ma Gru­bu adı­na, Prof. Dr. İlh­an Sat­man, 2010.

4 A. Berg­hö­fer, T. Pisc­hon, T. Rein­hold, C.M. Apo­vi­an, A.M. Shar­ma, S.N.Willich, Obe­sity pre­va­len­ce from a Euro­pe­an pers­pec­ti­ve: a sys­te­ma­tic revi­ew, BMC Pub­lic Health 8 (2008) 200.

5 Erem, Cihan­gir. Pre­va­len­ce of Ove­r­we­ight and Obe­sity in Turkey.” IJC Meta­bo­lic & Endoc­ri­ne 8 (2015): 3841. doi:10.1016/j.ijcme.2015.07.002

6 I.C. McMil­len, J.S. Robin­son, Deve­lop­men­tal ori­gins of the meta­bo­lic synd­ro­me: pre­dic­ti­on, plas­ti­city, and prog­ram­ming, Phy­si­ol. Rev. 85 (2005) 571633.

7 Q. Raza, C.M. Doak, A. Khan, M. Nico­la­ou, J.C. Seidell, Obe­sity and car­di­ovas­cu­lar dise­ase risk fac­tors among the indi­ge­no­us and immig­rant Pakis­ta­ni popu­la­ti­on: a sys­te­ma­tic revi­ew, Obes. Facts 6 (2013) 523535; C.J. Ste­in, G.A. Col­ditz, The epi­de­mic of obe­sity, J. Clin. Endoc­ri­nol. Metab. 89 (2004) 25222525.

8 I.C. McMil­len, J.S. Robin­son, Deve­lop­men­tal ori­gins of the meta­bo­lic synd­ro­me: pre­dic­ti­on, plas­ti­city, and prog­ram­ming, Phy­si­ol. Rev. 85 (2005) 571633.

9 Erem, Cihan­gir. Pre­va­len­ce of Ove­r­we­ight and Obe­sity in Turkey.” IJC Meta­bo­lic & Endoc­ri­ne 8 (2015): 3841. doi:10.1016/j.ijcme.2015.07.002

10 A. Bere­ket, Z. Atay, Cur­rent sta­tus of child­ho­od obe­sity and its asso­ci­ated­mor­bi­di­ti­es in Turkey, J. Clin. Res. Pedi­atr. Endoc­ri­nol. 4 (2012) 17.

11 Erem, Cihan­gir. Pre­va­len­ce of Ove­r­we­ight and Obe­sity in Turkey.” IJC Meta­bo­lic & Endoc­ri­ne 8 (2015): 3841. doi:10.1016/j.ijcme.2015.07.002

12 Lus­tig, Robert H., Laura A. Sch­midt, and Cla­ire D. Brin­dis. Pub­lic Health: The Toxic Truth abo­ut Sugar.” Natu­re 482, no. 7383 (2012): 2729. doi:10.1038/482027a.

13 https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/02/05/where-people-around-the-world-eat-the-most-sugar-and-fat/

14 Ibid.

15 http://www.heart.org/HEARTORG/

16 Gun­ter GC Kuhn­le, Natas­ha Tasevs­ka, Mar­le­en AH Lent­jes, Juli­an L Grif­fin, Matt­hew A Sims, Laris­sa Ric­hard­son, Sue M Aspi­nall, Ange­la A Mul­li­gan, Robert N Luben and Kay-Tee Khaw (2015). Asso­ci­ati­on bet­we­en suc­ro­se inta­ke and risk of ove­r­we­ight and obe­sity in a pros­pec­ti­ve sub-cohort of the Euro­pe­an Pros­pec­ti­ve Inves­ti­ga­ti­on into Can­cer in Nor­folk (EPIC-Nor­folk). Pub­lic Health Nut­ri­ti­on, 18, pp 28152824. doi:10.1017/S1368980015000300.

İlgili Haberler

Leave a Comment