En Sık Görülen Duygudurum Bozukluğu: DEPRESYON

Sos­yal çev­re­den, iş ve aile çev­re­sin­den kaça­rak içe çekil­me dep­res­yon belir­ti­sidir.

 

Dep­res­yon en sık görü­len duy­gu­du­rum bozuk­lu­ğu­dur. Baş­lı başı­na bir has­ta­lık ola­rak görü­le­bil­di­ği gibi alkol, uyuş­tu­ru­cu, uya­rı­cı mad­de kul­la­nı­mı, teda­vi amaç­lı ilaç­la­rın kul­la­nı­mı, meta­bo­lik has­ta­lık­lar, kan­ser gibi sorun­la­ra ikin­cil ola­rak da gelişebilir.

Genel­lik­le ağır tab­lo­lar­la sey­re­den ve tamam­lan­mış inti­har­la­ra neden olan dep­res­yon­la­rın doğuş­tan gelen gene­tik özel­lik­le­ri bulun­mak­ta­dır ve bu dep­res­yon tür­le­rin­de ilaç teda­vi­si çok titiz­lik­le belir­len­me­li­dir ve ilaç teda­vi­si önem­le üze­rin­de durul­ma­sı gere­ken baş­lı­ca teda­vi yön­te­mi­dir. Bu tür ağır dep­res­yon­lar uni­po­lar, bipo­lar, affek­tif bozuk­luk­la­rın dep­re­sif dönem­le­rin­de göz­le­nen ve teda­vi edil­me­dik­le­rin­de cid­di yaşam­sal, sos­yal ve eko­no­mik sorun­la­ra yol açan tablolardır.

Diğer bir grup dep­res­yon tab­lo­sun­da ise kli­nik ola­rak daha hafif şid­det­te ve yaşam­sal, çev­re­sel olay­la­ra ikin­cil ola­rak göz­le­nen dep­re­sif yakın­ma­lar orta­ya çıkar. Bu tür dep­res­yon­la­rın genel­lik­le gene­tik özel­li­ği yok­tur, öğre­nil­miş çare­siz­lik ve nes­ne kayıp­la­rı­nın önem­li bir rolü var­dır. Bu neden­le bu tür dep­res­yon­lar­da iyi bir ilaç teda­vi­si­nin yanın­da öğre­nil­miş çare­siz­lik biçi­min­de orta­ya çıkan biliş­sel şema­la­rı düzelt­mek ve nes­ne kayıp­la­rı­nın yol açtı­ğı algı sis­te­mi­ni nor­mal­leş­tir­mek için psi­ko­te­ra­pi önem­li yer tut­mak­ta­dır. Bu durum­lar­da yapı­la­cak olan psi­ko­te­ra­pi­nin yön­te­mi has­ta­nın yaşı, sos­yo kül­tü­rel düze­yi, eği­tim düze­yi gözö­nü­ne alı­na­rak belir­le­nir ve des­tek­le­yi­ci, dina­mik, biliş­sel, ana­li­tik yön­tem­ler­den bir ya da bir­ka­çı ter­cih edilebilir.

Dep­res­yo­nun yaşam boyu yay­gın­lı­ğı kadın­lar için % 1025, erkek­ler için % 512 civa­rın­da­dır. Her on erkek­ten biri­nin, her beş kadın­dan biri­nin yaşa­mı­nın her­han­gi bir döne­min­de dep­res­yon geçir­me ola­sı­lı­ğı var­dır. Soy geç­mi­şin­de dep­res­yon öykü­sü bulu­nan kişi­ler­de dep­res­yon geçir­me ola­sı­lı­ğı, nor­mal popü­las­yo­na göre daha faz­la­dır. Epi­de­mi­yo­lo­jik tara­ma­la­rın hemen hemen hep­sin­de kadın­lar­da dep­res­yon ris­ki erkek­le­re oran­la iki kat daha faz­la bulun­muş­tur. Bu far­kı açık­la­ma­ya yöne­lik çeşit­li görüş­ler­den biri hor­mo­nal fak­tör­le­rin ve stres etken­le­ri­nin kadın­la­rı dep­res­yo­na daha yat­kın hale getir­di­ği şeklindedir.

Dep­res­yon Belir­ti­le­ri Nelerdir?
Bir dep­res­yon tab­lo­sun­da, şid­de­ti kli­nik ola­rak deği­şen şu gibi belir­ti­le­re rastlanır.

  • Anhe­do­ni: Hiç­bir­şey­den keyif ala­ma­ma ve zevk ala­ma­ma hali.
  • Sos­yal çev­re­den, iş ve aile çev­re­sin­den kaça­rak içe çekilme.
  • Moti­vas­yon düşük­lü­ğü, istek azlı­ğı ve düşük engel­len­me eşiği.
  • Libi­do kay­bı, kilo kay­bı ve iştah­sız­lık ya da aşı­rı kilo alma, aşı­rı iştah, düşük ener­ji düze­yi, kolay yorul­ma hali, adet düze­nin­de aksa­ma, uyku bozuk­luk­la­rı, sabah erken uyan­ma, uyku­ya dal­ma güç­lü­ğü, hiç uyu­ya­ma­ma yada aşı­rı uyu­ma hali.
  • Kabız­lık, ağız kuru­lu­ğu, başağ­rı­sı, uyuş­ma­lar, karın­ca­lan­ma­lar gibi fizik­sel yakınmalar.
  • Has­ta psi­ko­mo­tor yavaş­la­ma halin­de ya da aşı­rı ger­gin­lik için­de ola­bi­lir. Kolay­ca ağla­ya­bi­lir durum­da­dır, çök­kün­dür, dik­ka­ti dağı­nık­tır. Duy­gu­sal ola­rak sıkın­tı­lı, tedir­gin, üzgün, dep­re­sif ya da ken­di­ni engel­le­ni­yor his­se­der durum­da­dır. Konuş­ma­nın akı­cı­lı­ğı ve can­lı­lı­ğı spon­tan­lı­ğı azal­mış­tır. Genel­lik­le tek keli­me­lik uzun ara­lık­lar­la, alçak ses­li ve mono­ton şek­lin­de konu­şur. Has­ta­nın düşün­ce içe­ri­ğin­de inta­har düşün­ce­le­ri, ölüm­le yoğun bir uğraş hali, yoğun bir umut­suz­luk ve çare­siz­lik, değer­siz­lik, suç­lu­luk, kara­sız­lık görü­lür. Düşün­ce içe­ri­ği­nin zen­gin­li­ği azal­mış­tır. Fizik­sel şika­yet­ler­le yoğun bir uğraş halin­de ola­bi­lir. Kon­sant­ras­yon güç­lü­ğü, hafı­za bozuk­lu­ğu ve değer­siz­lik his­le­ri sık rast­la­nan şikayetlerdendir.

 

Her on erkek­ten biri­nin, her beş kadın­dan biri­nin yaşa­mı­nın her­han­gi bir döne­min­de dep­res­yo­na gir­me ola­sı­lı­ğı vardır.

 

Dep­res­yon Tek Tip mi?
Dep­res­yon ken­di için­de şid­de­ti­ne ve orta­ya çık­ma neden­le­ri­ne göre fark­lı şekil­ler­de orta­ya çıkar ve adlandırılır.

  • Hafif Dep­res­yon: Hafif dep­res­yon­da duy­gu­sal çökün­tü hali gidip gelir ve has­ta­lık sık­lık­la stre­se yol açan özgül bir olay­dan son­ra baş­lar. Kişi ken­di­ni ger­gin ve mut­suz his­se­de­bi­lir. Yaşam tar­zı deği­şik­lik­le­ri bu tür dep­res­yon­lar­la baş etmek için genel­lik­le tek baş­la­rı­na yeterlidir.
  • Orta Şid­det­te Dep­res­yon: Orta şid­det­te­ki dep­res­yon­da duy­gu­sal çökün­tü sürek­li­dir ve kişi­ler ara­sın­da­ki değiş­ken­li­ğe kar­şın, fizik­sel belir­ti­ler de var­dır. Tek başı­na yaşam tar­zı deği­şik­li­ği­nin etki­li olma ola­sı­lı­ğı düşük­tür ve tıb­bi yar­dım gerekir.
  • Ağır dep­res­yon: Ağır dep­res­yon, yoğun belir­ti­le­re neden olan ve yaşam­sal teh­li­ke doğu­ran bir sorun­dur. Has­ta­da fizik­sel semp­tom­lar, var­sa­nı ve san­rı­lar görü­le­bi­lir. Bu has­ta­la­rın en kısa zaman­da bir dok­tor tara­fın­dan görül­me­si gerekir.

Dep­res­yon tip­le­ri­ni tanım­la­mak­ta sık­ça kul­la­nı­lan diğer terim­ler ara­sın­da şun­lar bulunmaktadır:

  • Tep­ki­sel Dep­res­yon: Bu terim iki biçim­de kul­la­nı­lır. Birin­ci­si, stres­li bir olay­dan kay­nak­la­nan (örn. iş kay­bı) ve genel­lik­le uzun sür­me­yen dep­res­yon­lar­dır. Bu durum, olum­suz olay­la­ra kar­şı nor­mal tep­ki­nin kısa süre­ler için abar­tı­lı bir yoğun­lu­ğa ulaş­ma­sı ola­rak tanımlanabilir.
  • Endo­jen (içsel) Dep­res­yon: Endo­jen dep­res­yon her­han­gi bir neden olma­dan orta­ya çıkar; genel­lik­le yoğun­dur ve sık­lık­la iştah ve kilo kay­bı, sabah erken saat­ler­de uyan­ma, sabah­la­rı daha yoğun çökün­tü duy­gu­su ve cin­sel­li­ğe kar­şı ilgi kay­bı gibi fizik­sel belir­ti­le­re yol açar. Endo­jen dep­res­yon tanı­mıy­la ilgi­li ola­rak yaşa­nan bir sorun, aynı belir­ti­le­rin bazı kişi­ler­de stres yara­tan olay­lar sonu­cu orta­ya çıka­bil­me­si­dir. Ayrı­ca dep­res­yo­nu açık­la­ya­bi­lecek stres­li bir ola­yın belir­le­ne­me­me­si, bu tür bir ola­yın olma­dı­ğı anla­mı­na gelmez.
  • Nöro­tik Dep­res­yon: Bu terim has­ta­nın bazı gün­ler iyi bazı gün­ler kötü his­set­ti­ği hafif dep­res­yon­la­rı tanım­la­mak­ta kul­la­nı­lır. Bu has­ta­lar­da çök­kün­lük akşam­la­rı art­ma eği­li­mi gös­te­rir. Nöro­tik dep­res­yon­da uyku­ya dal­ma güç­lü­ğü ya da kesin­ti­li uyku yakın­ma­sı görül­se de, sabah erken saat­ler­de uyan­ma yok­tur. Bazı has­ta­lar çok uzun süre uyur ve bazı­la­rı ken­di­le­ri­ni her zaman­kin­den daha huzur­suz hisseder.
  • Psi­ko­tik Dep­res­yon: Psi­ko­tik dep­res­yon ağır bir dep­res­yon türü­dür ve psi­ko­tik dep­res­yon bulu­nan kişi­ler­de fizik­sel belir­ti­ler­le bir­lik­te, ger­çek­lik­ten kopuş görü­le­bi­lir. Bu has­ta­lar­da san­rı­lar ve/veya var­sa­nı­lar görü­le­bi­lir. Psi­ko­tik dep­res­yon­da ilaç teda­vi­si zorunludur.
  • Bipo­lar Dep­res­yon: Bipo­lar dep­res­yon, manik-dep­re­sif has­ta­lı­ğın diğer adı­dır. Manik-dep­re­sif has­ta­lık­ta, kişi­nin duy­gu­la­rı uzun dönem­le­ri kap­sa­yan iniş­ler ve çıkış­lar gös­te­rir. Duy­gu­sal çökün­tü sıra­sın­da has­ta­lar hafif ile ağır ara­sın­da deği­şen şid­det­te dep­res­yon yaşa­ya­bi­lir. Bu has­ta­lar­da duy­gu­sal çıkış­lar sıra­sın­da (mani döne­mi) coş­kun­luk, uyku ya da bes­len­me gerek­si­ni­min­de azal­ma ve genel bir iyi­lik hali his­set­me gibi belir­ti­ler görü­lür. Mani sıra­sın­da has­ta aşı­rı ener­jik­tir, son dere­ce hız­lı konu­şur ve kafa­sın­da­ki düşün­ce­le­rin bir­bi­riy­le yarış­tı­ğı­nı his­se­der. Man­tık­lı yar­gı­la­ma yete­ne­ği genel­lik­le aza­lır, san­rı ve var­sa­nı­lar görü­le­bi­lir; ancak bu san­rı ve var­sa­nı­la­rın içe­rik­le­ri dep­res­yon­da­ki­nin ter­si­ne, çok daha olumludur.
  • Uni­po­lar Dep­res­yon: Tek kutup­lu dep­res­yon, insan­la­rın çoğu­nun yaşa­dı­ğı dep­res­yon türü­nü tanım­la­mak­ta kul­la­nı­lır ve birey­de duy­gu­sal çıkış­la­rın değil, yal­nız­ca duy­gu­sal iniş­le­rin oldu­ğu­nu anlatır.
  • Aji­te Dep­res­yon: Bu dep­res­yon türün­de has­ta ger­gin, kay­gı­lı ve huzursuzdur.
  • Retar­de Dep­res­yon: Retar­de dep­res­yon da belir­ti­le­ri tanım­la­yan bir terim­dir ve hem zihin­sel, hem de fizik­sel süreç­le­rin yavaş­la­dı­ğı ve bire­yin kon­sant­ras­yon güç­lü­ğü çek­ti­ği dep­res­yon türü­nü anlat­mak­ta kul­la­nı­lır. Has­ta­lık çok ağır oldu­ğun­da bazı kişi­ler hare­ket etmek­te, konuş­mak­ta ya da yemek yemek­te büyük güç­lük çeker ve bu neden­le aç bile kalabilir.
  • Dis­ti­mi Dep­res­yon: Bu terim, sürek­li ve hafif dep­res­yo­nu anlat­mak­ta kul­la­nı­lır. Has­ta­lık gidip gel­se de, iki yıl boyun­ca iki aydan uzun süre var­lı­ğı­nı koru­yan hafif şid­det­te­ki has­ta­lık tanı koy­du­ru­cu­dur. Baş­lı­ca belir­ti­ler karar­sız­lık ve özsay­gı azlı­ğı­dır. Psi­ko­te­ra­pi, ilaç teda­vi­sin­den daha etki­li olabilir.
  • Mas­ke­li Dep­res­yon: Mas­ke­li dep­res­yon geçi­ren kişi­ler, dep­res­yo­nun var­lı­ğı­nı gös­te­ren baş­ka belir­ti­le­rin var­lı­ğı­na rağ­men, ken­di­le­ri­ni dep­re­sif his­set­me­dik­le­ri­ni söy­ler. Bu has­ta­lar­da tanı konul­ma­dan önce fizik­sel has­ta­lık­lar için araş­tır­ma yapı­la­bi­lir. Anti­dep­re­san teda­vi uygu­lan­dı­ğın­da, göğüs ağrı­sı ya da uyku soru­nu gibi belir­ti­ler iyileşebilir.

İlgili Haberler

Leave a Comment