Bütün aşıları üretebiliriz”

asi_yapilmasaydi_14_bin_kisi_olecekti13666203940_h1017095

Yıl­dız Tek­nik Üni­ver­si­te­si Biyo­mü­hen­dis­lik Bölü­mü Öğre­tim Üye­si Dr. Zey­nep Mus­ta­fe­va Akdes­te ile bera­ber Q hum­ma­sı için aşı üre­tim çalış­ma­la­rı­nı yürü­ten Üskü­dar Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Mesut Karahan’ın ama­cı, zayıf­la­tıl­mış virüs kul­la­nıl­ma­dan yapı­la­cak yüz kat daha ucuz yer­li aşı­la­rı üret­mek. Karahan’a göre TÜBİ­T­AK bu tür çalış­ma­la­ra des­tek olma­ya baş­la­mış, sıra dev­le­tin bu çalış­ma­la­rı cid­di ola­rak sahip­le­ne­rek üre­ti­me geçilmesinde.

Yer­li aşı üre­ti­mi pro­je­niz­den bah­se­de­bi­lir misiniz?

Benim de bir süre çalış­tı­ğım Slo­vak­ya Bilim­ler Akademisi’nden Dr. Tho­man Q hum­ma­sı has­ta­lı­ğı­nın pato­je­ni olan lipopolisakkarit’i saf­laş­tı­rıp bize ilet­tik­ten son­ra, biz de bir taşı­yı­cı biyo­po­li­me­re bağ­la­ya­ca­ğız. Bunun yapı­sı­nı ana­liz edip, en uygun hazır­la­nan kon­ju­gat­la­rı deney hay­van­la­rı üze­rin­de dene­mek ama­cıy­la için TÜBİTAK-MAM’a götü­re­ce­ğiz. Bura­da anti­kor sevi­ye­le­ri­ne baka­ca­ğız ve en yük­sek anti­kor sevi­ye­si­ni gös­te­ren fare­ler­den monok­lo­nal anti­kor elde edip hem aşı sis­tem­le­rin­de önce­lik­le pro­to­tip ola­rak kul­la­na­ca­ğız, hem de monok­lo­nal anti­kor yar­dı­mıy­la has­ta­lı­ğa kar­şı bir tanı kiti üre­te­ce­ğiz. Bu Q hum­ma­sı­na kar­şı yapı­la­cak bir aşı sis­te­mi, ama bu aşı sis­te­mi­ni ger­çek­leş­ti­re­bi­lir­sek bu aşı­yı model ala­rak iste­di­ği­miz aşı­yı bu yön­tem­le üre­te­bi­le­ce­ğiz. Q hum­ma­sı­nı onlar iste­di; Slovakya’da hay­van­cı­lık­la uğra­şan insan­lar­da bu has­ta­lık­tan ölüm­ler çok faz­la. Hay­van­lar­dan insan­la­ra geçen bir has­ta­lık ve yük­sek ateş­le nede­niy­le zatür­re­ye çevi­rip öldü­rü­yor. Aslın­da Türkiye’de de çok faz­la var ama pek duyu­lan bir has­ta­lık değil. Bu pro­je­nin yak­la­şık 300 bin lira büt­çe­si var. Yıl­dız Tek­nik Üniversitesi’nde bu konu­ya yıl­la­rı­nı ver­miş benim­de dok­to­ra hocam Dr. Zey­nep Mus­ta­fa­eva Akdes­te ile bir­lik­te Biyo­mü­hen­dis­lik Bölümü’nün alt yapı­sı­nı kul­la­na­rak çalış­ma­mı­za devam edi­yo­ruz. Ayrı­ca bu konu­nun duayen­le­rin­den rah­met­li hocam Prof. Dr. Meh­met Mus­ta­fa­ev Akdes­te  hoca­mız­dan bah­set­me­den geç­mek olmaz, tüm bu çalış­ma­lar­da ülke­mi­ze ve biz­le­re en önem­li kat­kı­yı ken­di­si sağlamıştır.

PATENT VAR ÜRETEMİYORUZ

Baş­ka han­gi aşı­la­rı üretebilirsiniz?
Hep­si­ni; Hepa­tit B de ola­bi­lir, kuduz da ola­bi­lir. Tükiye’nin neye ihti­ya­cı var­sa bu aşı yapı­la­bi­lir. Aşı konu­sun­da maale­sef çok sıkın­tı­lı bir ülke­yiz. Kuduz has­ta­lı­ğı için her yıl yak­la­şık 5 mil­yon dolar gibi bir para gidi­yor yurt­dı­şı­na. Örne­ğin, Şap has­ta­lı­ğı için Dr. Zey­nep Mus­ta­fa­eva Akdeste’nin paten­ti var ama üre­ti­me geçi­re­mi­yo­ruz, ülke­miz­de böy­le bir sıkın­tı var.

mesut karahan1
Yrd. Doç. Dr. Mesut Karahan

Nedir size engel olan?

Yaban­cı fir­ma­lar için Tür­ki­ye büyük bir pazar. TÜBİ­T­AK şim­di bunu kır­ma­ya çalı­şı­yor. İlaç ve aşı pro­je­le­ri­ne önce­lik ver­me­ye baş­la­dı bir-iki yıl­dır. Eski­den TÜBİ­T­AK kapa­lı bir kutuy­du, pro­je verir­di ama kim­se­nin bun­lar­dan habe­ri olmaz­dı. Şim­di bu tama­men şef­faf, çün­kü Dün­ya böy­le. Dedi­ler ki, Her­kes araş­tır­ma­cı olsun, yürü­tü­cü olsun, her­ke­se pro­je vere­lim ama bizim de önce­lik­le­ri­miz var”. Örne­ğin, Ener­ji, ilaç, aşı­da hep dışa­rı­ya bağım­lı­yız. Bir savaş çık­sa Biz size sat­mı­yo­ruz, ne yapar­sa­nız yapın” dese­ler, ne yapa­ca­ğız? Beyin de var, para da var, her şey var biz­de; Artık üre­tim zamanı”.
Evet bugün TÜBİ­T­AK des­tek veri­yor, çok güzel ama bunun arka­sı da biz araş­tır­ma­cı­lar tara­fın­dan geti­ril­me­li. Patent çıka­rıl­dık­tan son­ra da dev­let, Siz yapın biz des­tek ola­ca­ğız” deme­si lazım. Dev­let artık Biz bunu üre­te­bi­li­riz” diye bak­ma­ya baş­la­dı. Önce­den Biz tarım yapı­yo­ruz, onla­rı satar dışa­rı­dan ila­cı, elekt­ro­ni­ği alı­rız, üret­me­mi­ze gerek yok” diye bakı­yor­du. Çalı­şı­yo­ruz, dışa­rı veri­yo­ruz sürekli.

Bu aşı­nın baş­ka avan­taj­la­rı oldu­ğu­nu da söylemiştiniz?

Bizim aşı­mı­zın avan­ta­jı zayıf­la­tıl­mış virüs­le yapıl­ma­ma­sı. Vücu­da veri­len bu virüs­ler daha son­ra ne olu­yor? Kim­se bunu bil­mi­yor. Bizim yön­te­mi­miz kesin­lik­le can­lı virüs içer­mi­yor. Anti­je­nik böl­ge­yi (pato­jen) ya Slovakya’da oldu­ğu gibi lipo­po­li­sak­ka­rit ekst­rak­te edip alı­yo­ruz, ya da pep­tit­ler var. Türkiye’de tek pep­tit sen­tez ciha­zı bizim grup­ta. Pep­ti­ti­mi­zi üre­ti­yo­ruz, ama­cı­mı­za uygun bir biyo­po­li­me­re bağ­lı­yo­ruz. Bağ­la­mak zorun­da­yız çün­kü mole­kül çapı ve ağır­lı­ğı art­tık­ça anti­kor daha çok art­tı­rı­yor. Hay­va­na ver­di­ği­miz­de her­han­gi bir ters reak­si­yon gör­mü­yo­ruz ve can­sız anti­jen oldu­ğu için anti­kor sevi­ye­si artı­yor. İşi bit­ti­ğin­de bu kul­la­nı­lan biyo­po­li­mer böb­rek­te par­ça­la­yıp atı­yor, çün­kü bu biyo­po­li­me­rin uygun özel­lik­le­ri var. Bir de yüz kat daha ucuz, çün­kü virüs zayıf­la­ta­bil­mek için çok özel labo­ra­tu­var­la­ra ihti­ya­cı var. Bunu tür­de aşı­yı Rus­lar yap­tı. Grip­pol aşı­sı­nı bili­yo­rum ben. Bir­kaç mil­yon insa­na beda­va dağıt­tı dev­let. Şu anda ecza­ne­ler­de de satı­lı­yor. Şim­di Kal­kın­ma Bakanlığı’na bir pro­je ver­dim. 4 mil­yon dolar­lık bir pro­je. Alt yapı­sı­nı Üskü­dar Üniversitesi’ne kur­mak isti­yo­rum. Yüz­de 20’sini de ken­di üni­ver­si­tem des­tek­li­yor. Bura­da ülke ola­rak han­gi aşı­ya ihti­ya­cı­mız var­sa onu yapa­lım istiyoruz.

Yrd. Doç. Dr. Mesut Kara­han kimdir?

1999 yılın­da Yıl­dız Tek­nik Üni­ver­si­te­si Fen-Ede­bi­yat Fakül­te­si Kim­ya Bölümü’nü bitir­di. 20012012 yıl­la­rı ara­sın­da Yıl­dız Tek­nik Üni­ver­si­te­si Fen-Ede­bi­yat Fakül­te­si Kim­ya Bölümü’ndeAraştırma Görev­li­si ola­rak çalış­tı, 2002 yılın­da yine aynı üni­ver­si­te­de yük­sek lisans derecesini“Üçlü Poli­mer-Metal-Pro­te­in Komp­leks­le­ri­nin Yapı Model­le­ri” konu­lu tezi­ni vere­rek aldı. 2009 yılın­da dok­to­ra­sı­nı Metal İçer­en Fonk­si­yo­nel Biyo­po­li­mer Sis­tem­le­rin Geliştirilmesi”konusunda tamam­la­yan Kara­han, 2012 yılın­dan beri Üskü­dar Üni­ver­si­te­si Mühen­dis­lik ve Doğa Bilim­le­ri Fakül­te­si Biyo­mü­hen­dis­lik Bölü­mün­de Yrd. Doç. Dr. unva­nı ile öğre­tim üye­si göre­vi­ne devam ediyor.

 

İlgili Haberler

Leave a Comment