Burgos ve Atapuerca

gezi-logo.qxpGEZİ / MART 2015

İsp­any­a’­n­ın Cas­ti­le-León özerk-oto­nom böl­ge­si­ne, Bur­go­s­’a düşü­rü­yo­ruz bu kez yolu­mu­zu; İsp­anya İç Sava­şı­’n­da Dik­ta­tör Fran­co­’­nun ana üssü ve bugü­ne kadar da hep sağ­cı ikti­dar­la­rın kale­si olmuş; içi­ne kapa­nık muha­fa­za­kar İsp­any­a’­n­ın orta–kuzeyindeki ken­te; Cami­no de San­ti­ago — San­ti­ago yolu diye bili­nen ve San­ti­ago de Com­pos­te­la­’­da son bulan haç yolu üze­rin­de­ki yerleşkeye…

Hal­kın­dan hiç bek­le­me­di­ğim bir çıkış ile ikti­da­rın yeni yapı­lan­ma pro­je­le­ri­ne Hayır” dedi­ler ve eylem yap­tı­lar, tam da Gezi­’­ye denk düşen zaman­lar­da Bur­go­s­’­lu­lar. İkt­id­ar; pro­je­le­ri­ni geri çek­mek zorun­da kal­dı. Bel­ki bugün Bur­go­s­’u yaz­ma­mın bir nede­ni de bu başa­rı­la­rı­nı hatır­la­mam­dır. Ney­se, gel­dik, gezelim…

800’lü yıl­la­rın son­la­rın­da Arlan­zon ırma­ğı­na bakan tepe­de Cas­til­la Kon­tu Diego Rodrf­gu­ez tara­fın­dan yap­tı­rıl­mış Astur­ya Kral­lı­ğı­nın ile­ri doğu kara­ko­lu ola­rak bir kale­de baş­lı­yor şeh­rin tari­hi. Mağ­ri­bi sal­dı­rı­la­rı­na kar­şı yapı­lan bu kale bir dönem işga­le uğra­sa da 951’den iti­ba­ren şeh­ri Kas­til­ya Kral­lı­ğı­nın mer­ke­zi ola­rak görü­yo­ruz. 1037’de Cas­til­la ile Leön Kral­lık­la­rı bir­le­şi­yor ve şehir bu dönem­de tarı­mın ve tica­re­tin mer­ke­zi olu­yor; ta ki 1492’de Kral­lık mer­ke­zi­ni Val­la­do­li­d­’e nak­le­de­ne kadar. 1808’de Fran­sız 1813’te de İng­il­iz ordu­la­rı­nın ele geçir­dik­le­ri kent 19361939 yıl­la­rı ara­sın­da­ki iç savaş­ta faşist Fran­ko­’­nun mer­ke­zi ola­rak savaş­ta önem­li bir konu­ma geldi.Ve yine 1 Nisa­n­’­da Fran­ko bu şehir­de, La Isla Sara­yı­’n­da imza­la­dı ateş­kes anlaşmasını.

gezi kolac

Tari­hi­ne kısa­ca bir göz attık­tan son­ra şeh­re bir baka­lım şim­di de. Muha­fa­za­kar ve din­dar yapı şeh­rin doku­su­na işle­miş küçük bir yer­leş­ke bura­sı aslın­da. Savaş­lar­da çok diren­me­den şeh­ri hep tes­lim ettik­le­rin­den ola­cak, tari­hin akta­rı­mı­nı da iyi yapı­yor bugü­ne. Bu neden­le biraz da zaman­da yol­cu­luk gibi ola­cak bu gezi. Şeh­re önce tepe­den şöy­le bir bak­mak isti­yor­sa­nız gezi­ye kale ve kale duvar­la­rın­dan baş­la­ma­nı­zı öne­ri­rim. Dik mer­di­ven­ler, uzun bir yürü­yüş, ente­re­san yeral­tı tünel­le­ri ve muh­te­şem bir şehir man­za­ra­sı var bura­da sizi bek­le­yen. Fran­sız işga­li sıra­sın­da biraz hasar gör­müş ama ihti­şa­mı etkilemiyor.

Yol üze­rin­de Museo His­t­ó­ri­co Mili­tar de Bur­gos-Aske­ri müze­yi gez­mek iste­ye­bi­lir­si­niz. 19. yüz­yıl­dan aske­ri kıya­fet­ler var. Benim ilgi ala­nım­da değil­di doğrusu.

Bur­gos eski şeh­re; Orta­ça­ğ­’­da Bur­go­s­’a eri­şi­mi sağ­la­yan 12 kapı­dan biri; San­ta Mar­ía kapı­sın­dan gire­bi­lir­si­niz. Neh­rin hemen yanın­da­ki bu gör­kem­li kapı kale for­mun­da yapıl­mış. 14. yüz­yıl şehir duvar­la­rı­nın bir par­ça­sı. 16. yüz­yıl­da eklen­miş. Beyaz kireç taşın­dan tonoz­lu kemer­ler, küçük kule­ler, hey­kel­ler, fresk­ler ve dar bir mer­di­ven­den müze­ye eri­şi­miy­le ente­re­san bir kapı. Pla­za Mayor ve tabii Kated­ra­le açılıyor.

Ancak Kated­ra­le git­mez­den önce güzel bir yürü­yüş yap­mak ister­se­niz, Paseo del Espo­lon hemen yanı­ba­şı­nız­da. Pito­resk, rahatlatıcı…

Gezer­ken; fark­lı kül­tür­le­rin ege­me­ni­li­ğin­de kal­mış olsa da şeh­rin olu­şu­mun­da Gotik üslu­bun etkin oldu­ğu­nu hemen far­ket­miş­si­niz­dir. Ve tabii ilk dik­kat çeken Gotik yapı da; 1984 yılın­da UNES­CO­’­nun Dün­ya Mira­sı Lis­te­si­’­ne de eklen­miş olan Katedral.

Exif_JPEG_PICTURE

Kas­til­ya Kra­lı olan III. Fer­di­nand ve Pis­ko­pos Maurcio’nun emriy­le Baki­re Meryem’e atfen baş­la­nan Kated­ra­lin yapı­mı 13. yüz­yıl­da (1221) baş­la­yıp 16. yüz­yıl­da biten ve ona­rım­lar­la da bugü­ne gelen uzun soluk­lu bir serü­ven. Her işgal döne­mi ve döne­min pis­ko­po­su, sanat­çı­la­rı­nın etki ve eklen­ti­le­ri ile fark­lı tarz­lar, esin­ti­ler his­se­dil­se de bir bütün ola­rak bakıl­dı­ğın­da Gotik. 1440’da sekiz köşe­li kule­le­ri son­ra­sın­da; güney­de Sar­men­tal, kuzey­de Coro­ne­rı hey­kel­ler­le süs­lü taç kapı­lar, Kral hey­kel­le­ri ile süs­lü manas­tır, mezar-şapel­ler ve müze­si ile ben­ce bir şahe­ser. Gücü his­set­tir­mek, kor­ku dür­tü­sü­nü tetik­le­mek için dini bina­la­rın gör­kem­li yapıl­dı­ğı­nı düşü­nü­rüm hep, ama bazı­la­rı öyle este­tik geli­yor ki, işte bu da onlar­dan. Ama sakın Simon van Keule­n­’in yap­tı­ğı Con­des­tab­le Şape­li­ni gör­me­den geç­me­yin. Ben­ce eski ve en önemlilerinden.

Igle­si­as de San Gil y San Nico­las, yani kısa­ca St Nico­las kili­se­si de hemen kated­ra­lin arka­sın­da, yük­sel­til­miş zemin­de özel­lik­le taş oyma­la­rı ile tab­lo­yu tamam­la­yan küçük bir kilise. 

Bura­dan çıkın­ca hemen yakın­da­ki Museo Arqu­e­olo­gi­co y Pale­on­to­lo­gi­co de Salas de los Infan­tes – Arke­olo­ji ve Pale­on­to­lo­ji Müze­si­ne göz ata­bi­lir­si­niz, daha önce uğra­ma­dıy­sa­nız. Çok küçük görün­me­si­ne kar­şın, olduk­ça zen­gin. Unut­ma­dan; Casa del Cor­d­ón-Kor­don Evi­’­ne de mut­la­ka bir göz atın. Eski bir kra­li­yet sarayı…

Şim­di sıra Aste­r­’­de. Bir­bi­rin­den bağım­sız çalış­tı­rı­lan Aster La Rioja Alta ait 4 şarap ima­lat­ha­ne­sin­den biri. Mola ver­mek, ima­lat süre­cin­de bir tur atmak, tat­mak, içmek ve müt­hiş bir yemek için ben­ce şaha­ne bir fikir. Ama önce­den rezer­vas­yon yap­tı­rır­sa­nız güzel bir masa­nız olur, ben­den söylemesi.

Şehir­de dolaş­ma­ya devam eder­se­niz bir­çok hey­kel de göre­cek­si­niz. Ancak en meş­hu­ru tabii ki Rod­ri­go Díaz de Vivar. Yani namı diğer El Cid. Para­lı komu­tan. Fark­lı dönem­ler­de fark­lı hüküm­dar­lar adı­na sava­şan, yar­gıç ola­rak da çalış­mış, sür­gü­ne de gön­de­ril­miş dona­nım­lı efsa­ne­vi kahraman. 

Biz dini komp­leks­le­ri­mi­ze geri döner­sek.. Çok etki­le­yi­ci ve iyi orga­ni­ze edil­miş Car­tu­ja de Miraf­lo­res manas­tı­rı biraz uzak­ta. 35 km kadar. Kated­ral­den son­ra en etki­le­yi­ci yer ben­ce şeh­rin için­de­ki. Sanat ve tari­hin iç içe geç­ti­ği şapel­le­ri, sunak duvar­la­rı, naif süs­le­me­le­ri ve hey­kel­ler­le dona­tıl­mış kra­li­yet meza­rı, duvar süs­le­ri, ser­gi salo­nu görül­me­ye değer. Ve san­ki biraz da mis­tik. Rahip ve rahi­be­le­ri göre­me­dik gerçi.

Bu güzel şehir­den biraz uzak­la­şır­sak çok ilginç, sade güzel ya da tüm bu sıfat­la­rı kap­sa­yan bir­çok yer var daha görü­lecek. Örne­ğin, Orba­ne­ja del Cas­til­lo manas­tı­rı hemen yakın­da­ki bir köy­de. Mağ­ra­lar, şela­le­ler, gele­nek­sel çoban kulü­be­le­ri ve yerel şarap­lar­la özel tapas­la­rı iyi ki gel­mi­şiz dedir­te­cek­tir size. Monas­te­rio de las Huel­gas Manas­tı­rı­nı ise ancak bir tur ile geze­bi­lir ve fotog­raf çeke­mez­si­niz. Antik mezar­la­rı ve hala aktif haya­tı ile deği­şik bir dene­yim. Yal­nız ben İsp­any­olca bil­mi­yo­rum ve reh­ber­li tur­la­rın hep­si İsp­any­olca idi. Uma­rım bir­kaç dil daha ekle­miş­ler­dir artık. Bu bil­gi bel­ki gere­ke­bi­lir ter­ci­hi­niz için.

Ve yine biraz uzak­ta olan Yaci­mi­en­tos de la Sier­ra de Ata­pu­er­ca; yani insa­noğ­lu­nun geç­mi­şi­nin gizem­li arke­olo­jik ala­nı. Bura­da Home Ante­ces­sor ola­rak nite­len­di­ri­len yeni tür 500 bin yıl önce­ye tarih­len­miş­ti ve bu türün modern insa­nın ve Nean­dert­ha­l­’­le­rin ola­sı ata­sı oldu­ğu­na inanılıyordu. 

Şim­di ise 1.3 mil­yon yıl eski­ye ait taş araç­lar ve hay­van kemik­le­ri­nin bulun­du­ğun­dan bah­se­di­yor­lar. Bura­yı ziya­ret etmek isti­yor­sa­nız zaman­la­ma­yı iyi ayar­la­yın, tur saat­le­ri­ni de önce­den öğre­nin bence. 

Exif_JPEG_PICTURE

Açık bir arke­olo­jik müze bura­sı. İyi bir reh­be­ri­niz var­sa bura­da­ki turu­nuz kesin­lik­le daha doyu­ru­cu ola­cak­tır. Bur­go­s­’­ta­ki Cent­re of Human Evo­lu­ti­on, İns­an evri­mi mer­ke­zi” diye çevi­re­yim hadi, ora­dan tur ala­bi­lir­si­niz. City infor­ma­ti­on da yön­len­di­ri­yor eğer ister­se­niz. Şehir­den çok fark­lı yer­ler­den baş­lı­yor tur­lar. Aman aldı­ğı­nız tur ile sizi ala­cak­la­rı dura­ğı karıştırmayın. 

Canı­nı­zı sıka­cak bir­kaç şey ola­cak (Mer­kez bina vs.) ama arke­olo­ji ilgi ala­nı­nız­da ise mut­la­ka git­me­li­si­niz bura­ya. Göbek­li­te­pe kadar önem­li ama ondan daha faz­la kazı yapıl­mış bir alan. 

Hemen bir not daha. İst­ers­en­iz Bile­ti­ni­zi Museo de la Evo­lu­ci­on Huma­na­’­yı da kap­sa­ya­cak şekil­de alabilirsiniz.

Şeh­ri ve civa­rı gezer­ken kenar­la­ra köşe­le­re iyi bak­mak gerek. Çok hare­ket­li, zıt­lık­la­rın uymun­da sakin, ente­re­san bir yer bura­sı.. Key­fi­ni çıkarın..

Hepi­mi­zin yolu açık olsun.

İlgili Haberler

Leave a Comment