Akut Otitis Media

Doç. Dr. Burak ERDAMAR
Memo­ri­al Şiş­li Has­ta­ne­si Kulak Burun Boğaz Bölümü

 

Akut oti­tis media (AOM) orta kulak ve tem­po­ral kemi­ğin hava­lı boş­luk­la­rı ile östa­ki tüpü­nü örten muko­za­nın ani baş­lan­gıç gös­te­ren enfek­si­yo­nu olup, çocuk­luk çağı­nın en yay­gın has­ta­lık­la­rın­dan biri­dir. Çocuk­la­rın büyük çoğun­lu­ğu 3 yaşı­na kadar en az bir kez AOM ata­ğı geçirmektedir.

AOM han­gi sık­lık­ta görülür?
AOM her­han­gi bir yaş­ta görü­le­bi­lir, fakat genel ola­rak çocuk­luk çağı has­ta­lı­ğı olup sık­lık­la 3 ay ile 3 yaş ara­sın­da görü­lür. Bir yaşı­na kadar çocuk­la­rın %60’ı en az bir kez, %17’si en az 3 kez AOM ata­ğı geçi­rir­ken, 3 yaşı­na kadar çocuk­la­rın %5085’i AOM geçir­miş olur­lar. AOM sık­lık­la iyi bili­nen bir risk fak­tö­rü olan viral solu­num yolu enfek­si­yon­la­rı­nın artış gös­ter­di­ği son­ba­har ve kış ayla­rın­da daha sık görülür.

AOM’nin orta­ya çık­ma­sın­da risk fak­tör­le­ri nelerdir?
AOM orta kulak ve ekli boş­luk­la­rı­nın enfek­si­yöz has­ta­lı­ğı­dır. Pato­ge­ne­zin­de rol oyna­yan en önem­li fak­tör­ler enfek­si­yon, östa­ki tüpü dis­fonk­si­yo­nu, imma­tür immün sis­tem ve aler­ji­dir. Östa­ki tüpü orta kula­ğın sağ­lı­ğı açı­sın­dan kri­tik bir role sahip­tir. Östa­ki tüpü hava ile orta kulak ara­sın­da­ki basınç far­kı­nı den­ge­ler (ven­ti­las­yon). Östa­ki tüpü­nün matü­ras­yo­nu yavaş iler­le­yen bir süreç­tir ve 67 yaşın­dan son­ra AOM insi­dan­sı­nın azal­ma­sı­nı açık­la­ya­bi­lir. AOM­’­nin risk fak­tör­le­ri ara­sın­da kreş orta­mı (çocuk sayı­sı ile risk kore­le), aile­de rekür­ren oti­tis media hika­ye­si, ade­no­id hipert­ro­fi­si, ilk oti­tis medi­anın erken yaş­ta olma­sı, anne sütü alma­ma, yaş, gene­tik pre­dis­po­zis­yon, kala­ba­lık aile orta­mı, mev­sim yer almaktadır.

AOM’nin kli­nik belir­ti­le­ri nelerdir?
Çocuk­lar­da kulak ağrı­sı AOM­’­nin en önem­li belir­ti­si­dir. Kulak ağrı­sı AOM­’­ye özgü bir belir­ti olma­sa da AOM tanı­sı koy­ma­da kul­la­nı­lan tek değer­li belir­ti­dir. Bir olgu­da kulak ağrı­sıy­la bera­ber, kulak­ta dol­gun­luk his­si, işit­me kay­bı ve den­ge­siz­lik gibi yakın­ma­la­rın olma­sı AOM gös­ter­ge­si­dir. İki yaş altı çocuk­lar­da kulak ağrı­sı daha sey­rek­tir. İki yaş altı çocuk­lar­da huzur­suz­luk, sürek­li ağla­ma, letar­ji, uyku­ya meyil, has­ta kulak­la oyna­ma, iştah­sız­lık, ateş ve kus­ma daha belir­gin yakın­ma­lar­dır. Öksü­rük ve rinit semp­tom­la­rı­nın AOM ile bir­lik­te­li­ği sık­tır çün­kü olgu­la­rın % 5076’sı üst solu­num yolu ile iliş­ki­li­dir. Ateş de kulak ağrı­sı gibi AOM­’­de değiş­ken bir bul­gu­dur. Kulak akın­tı­sı per­fo­ras­yo­nun işa­re­ti­dir. Per­fo­ras­yon­la bir­lik­te ateş var­sa düşer, ağrı aza­lır, huzur­suz­luk var­sa orta­dan kal­kar. İşitme kay­bı büyük çocuk­lar­da ve eriş­kin­ler­de öne çıkan bul­gu olabilir.

AOM han­gi evre­ler­den oluşur?
AOM­’­nin hipe­re­mi evre­si, eksu­das­yon evre­si, süpü­ras­yon evre­si, eri­me evre­si ve komp­li­kas­yon evre­si olmak üze­re beş kli­nik evre­si vardır.
Hipe­re­mi Evre­si: Otos­ko­pik muaye­ne­de, kulak zarın­da hipe­re­mi görülür.
Eksü­das­yon Evre­si: Eksi­düy­son evre­sin­de orta kulak­ta basınç­lı pürü­lan bir efüz­yon biri­kir. Bak­te­ri­le­rin tok­sik etki­si ile ateş yük­se­lir; kulak ağrı­sı şid­det­le­nir ve ile­tim tipi işit­me kay­bı belir­gin­le­şir. Bu dev­re­de kulak zarı bütü­nü ile hipe­re­mik­tir, ödem­li­dir ve bom­be­dir. Kulak ağrı­sı bu dev­re­de­ki en bariz yakın­ma­dır. Kulak ağrı­sı­nı ifa­de ede­me­yen çocuk­lar­da huzur­suz­luk, ağla­ma yemek yeme ve uyku düze­nin­de bozul­ma orta­ya çıkar.
Süpü­ras­yon Evre­si: Orta kulak ve mas­to­id boş­luk­ta top­la­nan ve östa­ki tüpü­nün tıkan­ma­sı ile dre­ne olma ola­na­ğı­nı kay­be­den efüz­yo­nun ve mirin­ji­tin etki­si ile kulak zarı ken­di­li­ğin­den deli­nir. Baş­lan­gıç­ta kan­lı olan pürü­lan akın­tı olur.
Eri­me (Koele­san mas­to­idit) Mas­to­idi­ti Evre­si: Günü­müz­de etkin anti­bi­yo­tik teda­vi­le­ri ile AOM­’­le­rin büyük bir kıs­mı en faz­la süpü­ras­yon dev­re­si­ne kadar iler­ler ve iyi­leş­me­ye başlar.
Komp­li­kas­yon Evre­si: Komp­li­kas­yon­lar enfek­si­yon ve inf­la­mas­yo­nun orta kulak ve mas­to­id boş­lu­ğun dışı­na taş­ma­sı ile orta­ya çıkar­lar. Günü­müz­de anti­bo­yim kul­la­nı­mı­na bağ­lı ola­rak bu evre­ye geçiş görülmemektedir.

AOM’nin tanı­sı nasıl konulur?
AOM­’­li çoğu olgu­da hika­ye ve fizik muaye­ne doğ­ru tanı için yeter­li­dir. AOM­’­nin otos­ko­pi­si tipik­tir, has­ta­lı­ğın evre­si­ne göre kulak zarı­nın görü­nü­mü fark­lı­lık gös­te­rir. AOM­’­de tanı için üç unsur gerek­li­dir: Has­ta­lı­ğın ani­den baş­la­ma­sı, orta kulak­ta efüz­yon bulun­ma­sı ve orta kulak inf­la­mas­yo­nu­nun belir­ti ve bulguları.

AOM­’­nin medi­kal teda­vi­si nasıl yapılır?
AOM spon­tan iyi­leş­me­nin yük­sek oldu­ğu bir enfek­si­yon­dur. Yakın dönem­de yapı­lan meta-ana­liz­ler­de çocuk­la­rın yak­la­şık %80’inin anti­bi­yo­tik veril­me­den semp­to­ma­tik teda­vi ile 214 gün için­de komp­li­kas­yon göz­len­me­den spon­tan kli­nik düzel­me gös­ter­di­ği bil­di­ril­miş­tir. 6 aydan küçük tüm çocuk­la­ra AOM tanı­sı şüp­he­li olsa da anti­bi­yo­tik teda­vi­si veril­me­li­dir. 6 ay ile 2 yaş ara­sın­da­ki çocuk­lar­da tanı kesin değil­se ve semp­tom­la­rı şid­det­li değil­se takip öne­ril­mek­te­dir. 2 yaş üstü çocuk­la­ra ise tanı kesin olsa bile semp­tom­la­rı şid­det­li değil­se takip öne­ril­mek­te­dir. İki yaşın­dan büyük çocuk­lar­da ve hafif olgu­lar­da daha kısa süre­li teda­vi uygun olma­sı­na rağ­men kul­la­nı­lan anti­mik­ro­bi­yal aja­na bağ­lı ola­rak teda­vi süre­si tipik ola­rak 10 gün kadardır.

AOM­’­de cer­ra­hi teda­vi han­gi durum­lar­da yapılır?
Dik­kat­li göz­lem ve medi­kal teda­vi AOM­’­ye yak­la­şım­da ilk basa­mak olma­sı­na rağ­men rekür­ren AOM ile oste­it ve mas­to­idit gibi süpü­ra­tif komp­li­kas­yon­lar­da cer­ra­hi teda­vi düşü­nül­me­li­dir. AOM teda­vi­sin­de tim­pa­nos­to­mi tüpü ile veya tüp­süz mirin­go­to­mi, tim­pa­no­sen­tez ve ade­no­idek­to­mi gibi cer­ra­hi moda­li­te­ler kul­la­nı­la­bi­lir. Yapı­lan çalış­ma­lar­da anti­bi­yo­tik teda­vi­siy­le veya tek başı­na mirin­go­to­mi­nin anti­bi­yo­tik teda­vi­si­ne üstün­lü­ğü gös­te­ri­le­me­miş­tir. Dola­yı­sıy­la tim­pa­no­sen­te­zin pri­mer değe­ri anti­bi­yo­tik teda­vi­si­ni yön­len­di­re­bi­len kül­tü­re ola­nak sağlamasıdır.

AOM­’­nin Önlenmesi
Kon­ju­ge pnö­mo­kok­kal aşı­lar AOM olgu­la­rı­nı %68 azal­tır, dola­yı­sıy­la aşı ile iliş­ki­li suş­la­rın sebep oldu­ğu AOM %5667 azal­mak­ta­dır. Aşı­la­nan çocuk­la­rın aşı­lan­ma­yan­la­ra göre % 20.1 daha az ven­ti­las­yon tüp tat­bi­ki­ne ihti­yaç duy­duk­la­rı gösterilmiştir.
Kon­ju­ge pnö­mo­kok­kal aşı­lar rutin uygu­la­ma­ya geçin­ce pnö­mo­kok­la­rın yeri­ni aşı ile iliş­ki­siz pnö­mo­kok suş­la­rı veya H. İnfl­ue­nza veya M. Catarr­ha­li­s­’in aldı­ğı bil­di­ril­miş­tir. Bu çalış­ma­lar­da pnö­mo­kok­kal AOM sayı­sı aza­lır­ken direnç­li AOM ve AOM teda­vi başa­rı­sız­lık­la­rı ile bera­ber b‑laktamaz üre­ten suş­la­rı ön plan­da olmak üze­re H. inf­lu­en­za­ya bağ­lı AOM sayı­sı­nın art­tı­ğı bil­di­ril­miş­tir. Günü­müz­de kon­ju­ge pnö­mo­kok aşı­sı 2 yaşın­dan küçük çocuk­la­ra ve  rekür­ren AOM için cid­di risk fak­tör­le­ri taşı­yan büyük çocuk­la­ra önerilmektedir.
Değiş­ti­ri­le­bi­len risk fak­tör­le­ri has­ta­nın aile­si tara­fın­dan azal­tıl­ma­lı­dır. Siga­ra duma­nı maru­zi­ye­ti orta­dan kal­dı­rıl­ma­lı ve emzik kul­la­nı­mı kısıt­lan­ma­lı­dır. Kreş orta­mın­da­ki grup küçül­tül­me­li ve aler­ji şüp­he­si var­sa değer­len­di­ril­me­li ve teda­vi edilmelidir.

İlgili Haberler

Leave a Comment