Hassas barsakta tanı ve tedavi üç grupta farklılık gösteriyor

Prof. Dr. Ser­hat Bor

Karın­da şiş­kin­lik, ağrı, aşı­rı gaz, kabız­lık gibi bul­gu­lar, has­sas bar­sak has­ta­lı­ğı (HBH) belir­ti­si ola­bi­li­yor. İst­ems­iz kilo kay­bı da bu belir­ti­ler­den biri­si. Türk Gast­ro­en­te­ro­lo­ji Der­ne­ği Baş­ka­nı ve Ege Üni­ver­si­te­si Tıp Fakül­te­si Gast­ro­en­te­ro­lo­ji Bilim Dalı Öğre­tim Üye­si Prof. Dr. Ser­hat Bor, karın­da şiş­kin­lik, ağrı, aşı­rı gaz, kabız­lık veya ishal gibi yakın­ma­lar var­lı­ğın­da eğer bun­la­rı açık­la­ya­cak cid­di bir has­ta­lık yok­sa HBH düşü­nü­le­bi­le­ce­ği­ni belir­te­rek, Has­ta­lık, atak­lar ile sey­re­der ve atak ara­la­rın­da kişi­ler tama­men düze­le­bi­lir veya çok rahat­sız etme­yen yakın­ma­lar bulu­na­bi­lir. Dış­kı­la­ma­dan son­ra bar­sak­la­rı tam boşal­ta­ma­ma his­si bulu­na­bi­lir. Aşı­rı gaz (yel­len­me) has­ta­la­rı rahat­sız eder, bazen sos­yal ortam­lar­dan kaçın­ma­la­rı­na neden olur. Dış­kı (gaita) ile karı­şık sümük (mukus) görü­le­bi­lir. Kişi­le­ri telaş­lan­dır­dı­ğı­nı göz­le­nen bu bul­gu tek başı­na daha cid­di bir has­ta­lık anla­mı­na gel­mez. Has­ta­nın yakın­ma­la­rı gene­lik­le dış­kı­la­ma veya gaz çıkart­ma (yel­len­me) ile aza­lır veya geçi­ci ola­rak kay­bo­lur. Tipik ola­rak uyku­dan uyan­dır­maz fakat gece­le­ri veya yatak­ta daha sık orta­ya çıka­bi­lir. Bar­sak fil­mi veya kolo­nos­ko­pi sade­ce diğer has­ta­lık­la­rın dış­lan­ma­sı­nı sağ­lar, tanı koy­dur­maz. HBH; kabız­lık ile sey­re­den HBH, ishal ile sey­re­den HBH ve karı­şık tip HBH ola­rak üç gru­ba ayrı­lır ve gerek tanı gerek­se de teda­vi bu grup­la­ra göre deği­şik­lik­ler gös­te­re­bi­lir. Yakın­ma­la­rın en az 6 ay önce baş­la­ma­sı gere­kir. Bu ağrı veya rahat­sız­lık genel­lik­le dış­kı­la­ma ile aza­lır, ağrı baş­lar­sa dış­kı şek­li deği­şe­bi­lir veya karın­da­ki ağrı ya da rahat­sız­lı­ğa ishal veya kabız­lık eşlik ede­bi­lir” dedi.

KADIN­LAR­DA DAHA SIK GÖRÜLÜYOR

Bu rahat­sız­lı­ğın yaş gru­bu ola­rak 1565 yaş­la­rın­da ve cin­si­yet ola­rak da bayan­lar­da daha sık görül­dü­ğü­nü belir­ten Prof. Dr. Bor, Top­lum­da HBH ola­rak yüz­de 1015, kabız­lık şek­lin­de yüz­de 9 (kadın­lar­da yüz­de 12, erkek­ler­de yüz­de 5) ve gaz ola­rak ise yüz­de 15 ora­nın­da görü­lür. Yani sık rast­la­nan bir has­ta­lık­tır. Genel­lik­le 3050 yaş­la­rı ara­sın­da baş­lar. Nadi­ren yakın­ma­lar çocuk­luk­tan iti­ba­ren bulu­na­bi­lir. Yaş­lı­lar­da sık­lı­ğı ve cid­di­ye­ti art­mak­ta­dır. Tanı esas ola­rak has­ta­nın yakın­ma­la­rı­nın din­len­me­si ile koyu­lur. Alarm bul­gu­la­rı deni­len teh­li­ke işa­ret­le­ri yok­sa kolo­nos­ko­pi vs. gibi ile­ri ince­le­me­ler gerek­mez. Muaye­ne­de genel­lik­le bul­gu sap­tan­ma­sa da diğer has­ta­lık­la­rın tanı­na­bil­me­si ama­cıy­la yapılır.

HAS­TA­LI­ĞIN ALARM’ BUL­GU­LA­RI SADE­CE KAN­SE­RE İŞAR­ET DEĞİL!

Yine de gaita­da (dış­kı­da) giz­li kan aran­ma­sı özel­lik­le 40 yaş üstün­de yakın­ma­sı olsun olma­sın her­ke­sin yap­tır­ma­sı gere­ken bir kont­rol muaye­ne­si­dir. Bu sıra­da gaita­da para­zit ince­le­me­si yapıl­ma­sı da ek kat­kı sağ­lar. Bazı tiro­id has­ta­lık­la­rı, kont­rol­süz şeker has­ta­lı­ğı gibi bazı durum­lar­da da bar­sak yakın­ma­la­rı ola­bi­lir. HBH’da kan­ser ris­ki bu has­ta­lı­ğın bulun­ma­dı­ğı kişi­le­re göre art­maz. Zaten çok sık dok­to­ra gidip, çok sayı­da tet­kik yap­tır­dık­la­rın­dan bel­ki de hiç­bir tet­kik yapıl­ma­yan­la­ra göre risk­le­ri daha az da ola­bi­lir” diye konuş­tu. Prof. Dr. Bor, ancak bazı bul­gu­la­rın HBH’da kan­ser ris­ki yönün­den önem­li oldu­ğu­nu kay­de­de­rek şöy­le devam etti: Daha önce hiç­bir yakın­ma­sı olma­yan bir kişi­de 40 yaşın­dan son­ra (bazı kay­nak­la­ra göre 50 yaş HBH yakın­ma­la­rı baş­la­ma­sı, istem­siz kilo kay­bı, gece­le­ri orta­ya çıkan ve derin uyku­dan uyan­dı­ran yakın­ma­la­rı var­lı­ğı, aile­de bar­sak kan­se­ri, ilti­ha­bi bar­sak has­ta­lı­ğı, çöl­yak has­ta­lı­ğı var­lı­ğı, kan­sız­lık, makat­tan kan gel­me­si veya kan­lı ishal, süt ve süt­lü ürün­ler­le artan yakın­ma­lar, ateş (bas­ma­sı değil, dere­ce ile yük­sek ölçül­me­si). Ayrı­ca kişi­nin yakın­ma­sı olma­sa da birin­ci dere­ce akra­ba­da bar­sak kan­se­ri var­lı­ğın­da ince­le­me yapılmalıdır.”

PSİ­K­OL­OJ­İK SORUN­LAR DA ÖNEM­Lİ BİR FAKTÖR

Prof. Dr. Bor, has­ta­lı­ğın psi­ko­lo­jik yönü ile ilgi­li de şun­la­rı kay­det­ti: Bu has­ta­lık sade­ce psi­ko­lo­jik ola­rak tanım­la­na­ma­mak­la bir­lik­te kişi­nin psi­ko­lo­jik duru­mu ile çok yakın iliş­ki­si var­dır. Fonk­si­yo­nel adı veri­len bu grup has­ta­lık­ta yakın­ma­lar psi­ko­lo­jik sorun­la­rın ve özel­lik­le de gerek­siz kan­ser kor­ku­su­nun var­lı­ğın­da daha da kötü­ye gider. Bazen zemin­de hiç­bir has­ta­lık yok­ken sürek­li yakın­ma üre­ten olgu­lar da var­dır ve bu has­ta­lar doğ­ru­dan psi­ki­yat­ri hekim­le­ri­ne baş­vur­ma­lı­dır. Alt­ta yatan psi­ki­yat­rik has­ta­lık­lar­la yüz­le­şi­le­me­me­si teda­vi­yi daha da zor­laş­tı­rır. Daha sık rast­la­nan bir has­ta gru­bun­da zemin­de var olan bar­sak has­ta­lı­ğı psi­ki­yat­rik sorun­la­rın eklen­me­siy­le kötü­le­şir. Nede­ni tam bili­ne­me­di­ğin­den teda­vi başa­rı­la­rı sınır­lı kal­mak­ta ve has­ta­lı­ğın tama­men orta­dan kal­dı­rıl­ma­sı ise nere­dey­se ola­nak­sız olmak­ta­dır. İlg­inç bir nok­ta da HBS has­ta­la­rın­da pla­se­bo deni­len etki­siz ilaç­la­rın yakın­ma­la­rı geçi­ci azalt­ma­da­ki başa­rı­sı­nın yüz­de 3070 gibi çok yük­sek oran­lar­da olma­sı­dır. Bu neden­le has­ta­nın heki­mi­ne inan­ma­sı teda­vi başa­rı­sı­nı yükseltecektir.”

AŞI­RI DİY­ET ÖNERİLMEZ

Teda­vi­de uygu­la­nan diye­tin, ishal veya kabız­lık olmak üze­re han­gi yakın­ma­nın hakim oldu­ğu­na göre düzen­len­di­ği­ni, aşı­rı diye­tin öne­ril­me­di­ği­ni altı­nı çizen Prof. Dr. Bor şun­la­rı söy­le­di: Kabız kişi­ler­de lif­li ve posa bıra­kan gıda­lar öne­ri­lir. Bun­lar ara­sın­da esmer ekmek, seb­ze ve mey­ve­ler öne çıkar. Lif­li gıda­la­rın bazı has­sas kişi­ler­de şiş­kin­li­ği artı­ra­bi­le­ce­ği hatır­lan­ma­lı­dır. İlaç gru­bun­dan alın­ma­sı plan­la­nan lif­li gıda­la­rın içe­ri­sin­de de suda eri­yen­ler ter­cih edil­me­li­dir. İsh­al ile sey­re­den HBH bulu­nan has­ta­la­rın diyet­le­ri tümüy­le fark­lı­dır. Genel ola­rak yağ­lı gıda­lar, aşı­rı sıcak içe­cek­ler, kah­ve­ler, asit­li-gaz­lı içe­cek­ler, bak­la­gil­ler öne­ril­mez. İlg­inç ola­rak yapay tat­lan­dı­rı­cı­lar ve bazı sakız­la­rın da ishal yakın­ma­sı­nı artı­ra­bi­le­ce­ği belir­til­mek­te­dir. Süt­lü ürün­le­re özel­lik­le dik­kat edil­me­li­dir. HBH’da kul­la­nı­lan ilaç­lar genel­lik­le güve­ni­lir­dir ve yan etki­le­ri azdır. Genel ola­rak gaz gide­ri­ci ola­rak isim­len­di­ri­len ilaç­la­rın etkin­li­ği çok yük­sek değil­dir. En sık kul­la­nı­lan ilaç­lar özel­lik­le ağrı veya spaz­ma etki­li­dir ve ken­di­le­ri­ni daha iyi his­set­me­le­ri­ne neden olur­lar. Yeter­li etki­nin elde edi­le­bil­me­si için en az iki ay kul­la­nıl­ma­la­rı öne­ril­mek­te­dir. Yakın­ma­la­rın yine­le­me­si duru­mun­da tek­rar kul­la­nı­la­bi­lir­ler. İç organ aşı­rı duyar­lı­lı­ğı­nın kesin bir teda­vi­si yok­tur. Bazı ilaç­la­rın bu duyar­lı­lı­ğı azal­tı­cı etki­si bulun­du­ğu bilin­mek­te­dir. Örne­ğin anti­dep­re­san ilaç­la­rın bir kıs­mı sık­lık­la bu amaç­la kullanılmaktadır”.

İlgili Haberler

Leave a Comment