Ürtiker tanı ve tedavisi

leylainanir copy.typepadcom copy

Ürtiker ile ilgili sorularımızı Çocuk Sağlığı Hastalıkları ve Alerji Uzmanı Prof. Dr. Yonca Tabak’a yönelttik.
• Ürtiker nedir?
Ürtiker, alerjik bir cilt hastalığıdır.
yonca tabak copy• Nasıl seyreder?
Ürtiker, ciltte hafif kabarık, ödemli, kızarık ve küçük bir sinek ısırığı boyutunda görülür. 10-15 santimlik veya daha geniş plaklara kadar değişebilen boyutta kaşıntılı alerjik bir cilt sorunudur. Egzamadan farkı ise, egzamada daha çok cilt kuruluğu ya da kaşıntı izleriyle daha kronik bir seyir söz konusuyken, genellikle akut ürtikerde, ciltte aniden kabaran bir döküntü tipi söz konusudur. Bu döküntü altı haftaya kadar sürdüğü zaman buna ‘akut ürtiker’ denilir. Eğer altı haftadan uzun sürmüş ve hala geçmemişse ‘kronik ürtiker’ grubuna girer. Akut ürtiker daha çok çocuk ve genç erişkinlerin hastalığı iken, kronik ürtiker daha çok erişkin hastalığı olarak görülür. Kronik ürtiker, iyileşmeyen ürtiker tipidir. Akut ürtiker ise, tedaviyle geçen ama sonra yine tekrarlayabilen tipteki döküntülerdir. Burada ürtikerle beraber ‘anjiyoödem’ denilen bir tablo da görülebilir. Vücutta oluşan yaygın ödeme ‘anjiyoödem’ denilir. Anjiyoödem, vücudun her yerinde görülebilir ama en çok göz kapakları, dudak çevresi, genital bölge, testisler gibi cildin daha ince olduğu yerlerde görülür. Ürtiker ve anjiyoödem sıklıkla birlikte görülen hastalıklardır.
• Ürtikerin oluşum nedenleri nelerdir?
Ürtiker oluşum nedenlerinin en bilineni gıdalar ve katkı maddeleridir. Çocuklarda en çok görülen neden ise enfeksiyonlardır. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları, yani virüslerle oluşan nezle, grip, sinüzit gibi enfeksiyonlar… Bu enfeksiyonlar bakteriyle birlikte olduğu zaman daha belirgin hale gelebilirler. Özellikle alerjik takipte olan çocuklarda, kronik sinüzite bağlı ürtiker, en çok görülen ama en sık atlanan tablodur. Sinüzit genellikle alerjik nezleye bağlı, burun tıkanıklığı sonrasında gelişen bir enfeksiyon tablosudur. Çocuklarda çok da bariz belirti vermez. Baş ağrısı, ateş, yüz ağrısı gibi belirtiler olmadan sadece, burun tıkanıklığı ve beraberinde geniz akıntısı, boğaz temizleme, sarı sümük gibi bir tablo ile karşılaşılabilir. Bu tablo eğer 10 günden uzun sürerse buna ‘akut sinüzit’, eğer 12 haftadan uzun sürerse de ‘kronik sinüzit’ denilir. Çocuklarda en sık görülen ürtiker nedeni kronik sinüzittir. Bunun dışında izzah edilemeyen ürtiker tablolarında diğer enfeksiyonları aramak lazım. Mesela, idrar yolu enfeksiyonu, mide-bağırsak enfeksiyonları, parazitler, diş apsesi ürtikere sebep olabilir. Bazen virüslerle hepatit denilen tablo olur. Hepatite bağlı olarak da ürtiker görülebilir. Yani çocuklarda düzeltilemeyen ürtiker olduğu zaman bütün bu enfeksiyonlar olduğu gibi taranmak durumundadır. Enfeksiyonların dışında ilaç alerjileri de ürtiker oluşumuna neden olur. Bunların içinde en sık antibiyotikler ve lokal anestetikler (lokal uyuşturucular) gibi cildi uyuşturan ilaçlara karşı alerji gelişebilir. Bu durumda ürtiker belirtilerine bir de anjiyoödem (şişme) eklenebilir. Böcek sokması da ürtiker oluşma nedenleri içinde yer alır. Bir de özel ürtiker tipleri vardır. Bunlar fiziksel ürtikerdir ve vücuttaki alerji mekanizmaları üzerinden gelişmez; tamamen dış nedenlerle alakalı olarak ortaya çıkar. Mesela, sıcağa bağlı, soğuk temas, su ile temas, güneş teması sonrası ortaya çıkar. Bir de basınç ürtikeri vardır. Basınç ürtiker ise, hiçbir alerjik sorunu olmayıp, cilde bastırılmasıyla oluşan ürtiker tipidir. Fiziksel ürtikerin nedeni belli değildir. Cilt bir şekilde basınca maruz kaldığında, vücutta alerji yapıcı mast hücreleri içeriği boşalır ve bu içeriğin içindeki histamin, kaşıntı ve döküntüye sebep olur. Örn: çocukların çanta taşıdığı tam o lokal yerde, kadınlarda sütyenin basınç yaptığı yerde, kemerin ve çorabın kestiği yerde görülür. Bazen de hastanın ciltte kaşıdığı yer, cildi çizmeye bağlı olarak kabarabilir. Buna da ‘dermograsfimus’ den
ürtiker2 copy.tiff copyilir.
• Ürtiker tedavisi nasıl yapılır?
Oluşum nedenini bulmak çok önemli bir unsurdur. Bu alerjinin hangi maddeye karşı olduğunu bulmakta, ailenin gözlemi çok önemlidir. Aile, hastaya vermiş olduğu madde sonucunda kabarmalar tespit eder ve bir maddeye alerjisi olduğundan şüphe ederse, özellikle o maddeler üzerine gidilir ve kanda taranır. Gıda alerjileri en değerli tarama metodu olan kanda spesifik ige araştırması ile tespit edilir. Bazen aynı antibiyotik kullanımında hastada kabarmalar tespit edilir ve alerjisi olduğundan şüphe edilir. Bu durumda o yönde farklı bulgu elde edilmiş olunur. Kanda, antibiyotiklere karşı da alerji testi yapılabilir ama daha kısıtlı ve sınırlıdır. İlaçlar içerisinde bir de lokal anestetiklere olan alerjilere deri testleri yapılabilir. Aynı tozu, küfü araştırır gibi cilde o maddelerin konulacağı yere bir pozitif kontrol bir de negatif kontrol ile test ettiğimiz lokal anestetik ilacını damlatılıp çizilir ve reaksiyon olup olmadığına bakılır. Bu yöntem büyük merkezlerde yapılır. Çünkü ağır alerjik riski olan bir durumdur ve mutlaka hastane şartlarında yapılması gerekir. Enfeksiyonlardan, çocuklarda en sık gördüğümüz sinüzitin tedavisi tamamen doktor tanısıdır. Sinüziti teşhis etmek için herhangi bir tetkik ya da film çekmeye gerek yoktur. Aileler de sinüzit teşhisi koyabilir. Eğer bir üst solunum yolu sonrasında burun akıntısı ile birlikte burun tıkanıklığı veya geniz akıntısı 10 gün içerisinde geçmemişse doğrudan sinüzit teşhisi konulur. Özellikle çocuklarda sık tekrarlayan, 10 günü geçen enfeksiyonlar esnasında ürtiker tablosunun tekrarlıyor olması bazen o hastalık sırasında kullanılan antibiyotiğe bağlanır. Fakat bu durum çoğu zaman doğru olmaz. Yani ürtiker, antibiyotik alerjisinden değil, enfeksiyonun kendisinden olur. Ürtiker teşhisinde üzerinde durulmayan ve atlanan budur. Görülme sıklığı ise, yüzde 15-20 olarak bildirilmektedir. Enfeksiyonu tedavi etmeden ürtiker geçmez. Yani ürtiker, antihistaminikle ve mast hücre stabilizatörleri ile baskılanabilir. Ama uyaran içeriden devam ediyorsa, ilaç kesildiğinde ürtiker tekrar ortaya çıkar. Yani o iki ilaç baskılayıcı tipte ise ve ürtikerin nedeni bulunup tedavi edilirse kalıcı çözüm sağlanmış olur. Şayet neden enfeksiyonsa idrar kültürü, kaka tahlili, sinüzit şüphesi varsa o yönde tanıteşhis yoluna gidilmelidir. Hiçbir şey bulunamıyorsa kanda hepatit araştırması, apse olabilme ihtimaline karşın diş kontrolü yaptırmak gibi önce neden tespit edilir. Sonra o nedene yönelik çalışılır. Eğer antibiyotikten şüphe ediliyorsa, çocuk hasta değilken doktor gözetiminde tekrar aynı antibiyotik verilir, bir saat içerisinde tekrar döküntüler olursa alerji sebebi antibiyotiktir. Yine hastalık tablosuyla birarada oluyorsa o zaman enfeksiyon kaynaklı ürtikerdir. Dolayısıyla antibiyotik alerjilerine bu yönde gözetim ve deneme yoluyla teşhis konulur. Çünkü alerji testleri her zaman genel anlamda alerjiyi ortaya çıkarmayabilir. Yani hastada o maddeye alerji vardır ama testte çıkmaz. Bu durumda gözlem çok önemlidir. Alerji tedavisinde, doktor gözetiminde yapılan deneme challenge, o maddenin hastaya verilmesiyle reaksiyonların gözlenmesi çok önemli bir bulgudur. Bunun dışında, akut ürtiker hastaların, özellikle katkı maddesi içeren, boyalı renkli şekerler, paketli gıdaların içindeki emülgatörler gibi maddeleri içermeyen bir beslenme şekline geçmesi gerekir. Hastayı daha saf bir diyete almak gerekir. Fakat özel olarak çıkan alerjiyse eğer, çıkan sonuca göre bir diyete gitmek söz konusu olabilir. Bütün gıdalar içinde en sık görülen ve yüzde 90 alerjiye sebep olan 5 tane madde var. İnek sütü, yumurta, buğday ve tahıl grubu gıdalar, fındık, fıstık, deniz ürünleri gibi gıdaların birbirine çapraz reaksiyonu vardır. Yani fındığa alerjisi olan hasta fıstık da yiyemez, ceviz de… Buğday alerjisi varsa, bütün unlu gıdaları diyetten çıkarmak gerekir. Mısır ve pirinç bunların dışında kalır. Bu gıda alerjilerinin iyileşme oranına bakıldığında, inek sütü ve yumurta alerjisine daha kolay bağışıklık geliştiği görülür. En zor iyileşen ve en kalıcı olan gıda alerji grubu ise, kuruyemişler ve deniz ürünleridir. Bu alerjiler genelde kalıcı olur. Ürtiker tablosu gıda, antibiyotik veya ilaç gibi sebeplere bağlı gelişiyorsa, genelde bu temaslar en fazla bir saat içinde görülür. Eğer bu süre zarfında görülmezse, yüzde 90 bu maddelerden olmadığı düşünülebilir. Çok nadir görülen alerji tipleri vardır. Bunlar 48 saat içinde döküntü yapabilir ve ancak doktorun teşhis edebileceği tipte alerjilerdir. Alerji mekanizmaları dışında olan alerjiler (gıda, ilaç gibi) ilk temasta ortaya çıkmaz ve sorunsuz geçer. Tekrarlayan ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci temastan sonra vücut bu alınan maddeye karşı ige antikoru geliştirir. Bu ige antikoru, alerjik sıvı salgıyı boşaltan mast hücresinin üzerine yapışır. Daha sonra bu maddeyle tekrar temas olduğunda, ige ile birleşen bu madde mast hücresinin içindeki histamini ortama salar. O zaman kızarıklık, kaşıntı ve ödem görülür. Ama ige ile aracılıklı olmayıp, mast hücresini direkt boşaltan bazı maddeler vardır. Bunların içinde en çok çilek, domates ve kakao gelir. Bu maddelere karşı alerji olmasa bile çok tüketildiğinde mast hücreleri içindeki histamin denilen maddeyi ortama boşaltarak yine ürtiker anjiyoödem yapabilir. O yüzden cildi hassas ya da alerjik çocukların bu tür gıdaları fazla tüketmemesi gerekir. Basınç ürtikeri olduğu bilinen hastalara alerji testi (deri testi) yapılamaz. Çünkü deri testi yani genel alerji araştırması (ev tozu, küf, polen alerjisi gibi) yapılırken cilt çizilerek ya da delinerek yapılır. Cildin reaksiyonunu görmek için, bu delmeden bir madde yollanır. Bunun bir negatif bir de pozitif kontrolü olur. Pozitif kontrolde, herkeste kabarma yapan histamin maddesi konulur. Negatif kontrolde ise, hiçbir şey konulmadan sadece çizilir. Hastanın çizilmeye olan reaksiyonunu gözlemlemek için negatif kontrol yapılır. Hasta eğer bu çizilmeye yanıt verirse aşırı hassas cildi olduğu düşünülür. Çünkü, hasta alerji testinde ev tozu, küf, polen, püstül vb durumların hepsine reaksiyon gösterir ama aslında cilt çizdiğiniz için kabarır. Bu durumda bu test doğru değil, hastanın ona alerjisi yoktur denilir. Dolayısıyla diğer alerji kabarıklıkları hiçbir şey ifade etmez. Test çalışmıyor denilir ve deri testinden vazgeçip, kandan alerji araştırmasına gidilir. Mast hücre, çizilmeye ya da basınca bağlı olarak boşalır. Bu durumda hücrenin boşalmasını engelleyen zaditem ketotifen kullanılabilir. Bunlara mast hücre stabilizatörleri denir. Basınç ürtikeri ya da dermagrafismus olduğu zaman, basınca bağlı boşalmasın diye bu mast hücresi stabilizatörleri veya antihistaminikler kullanılabilir. Ürtiker tedavisinde antihistaminikler ve mast hücre stabilizatörleri kullanılır. Eğer hastalık daha ileri boyuta gitmiş ise, bunlarla durdurulamıyorsa ve anjiyoödem eklenmişse o zaman kortizon devreye girebilir. Kortizon alerjinin en iyi ilacıdır. Kullanmaktan her zaman kaçınılır ve mümkün olduğunca hastalığın o safhaya gelinmemesine dikkat edilir. Ürtikerin nedenini bulup, ortadan kaldırarak hastalığı durdurmaya çalışılır. Ama çok ileri boyuttaysa ve hastayı çok rahatsız ediyorsa, 5- 7 gün süresince kortizon ilaçları kullanılabilir. Hastalığın tedavisinde en önemli unsur neden oluştuğunu bulmaktır.
• Komplikasyon var mı?
Ürtiker bir cilt sorunu, biraz daha ileri boyutu anjiyoödemdir. Bunun bir ileri boyutu da anafilaksidir. Eğer ürtikerin neye karşı oluştuğu teşhis edilmezse, anafilaksiye ilerler. Hastalığa öksürük- hırıltı (astımda görülen) eklenmesi ve beraberinde aynı alerjik nezle gibi hapşırık, burun akıntısı, burun kaşıntısı, burun tıkanıklığı eklenir ve sonra hayatı tehdit edici reaksiyon olan kalp durması görülür. Eğer bunun önlemi alınamazsa, bir saatlik süre zarfında hasta aniden kalp durması ve solunum zorluğuyla hayatını kaybedebilir. Gıda ve ilaç alerjisinde en korkulan tablo anafilaksidir. Enfeksiyonlara bağlı oluşan ürtiker veya anjiyoödemin bu tür tabloya ilerlemesi daha nadir olarak görülür. Anafilaksi denilen tabloya daha çok bir maddeye karşı gelişen alerjilerin yol açma riski vardır. Böyle hastaların, yanlarında özel bir adrenalin iğnesi taşımaları gerekir. Hastada aniden alerjik reaksiyon farkedildiğinde, hazır bir adrenalin iğnesi, kıyafet üzerinden de cilde saplanabilir. Çünkü çok hızlı hareket edilmesi gerekir ve en kısa sürede hastaneye başvurulmalıdır. Ürtikerin en korkulan komplikasyonu anafilaksiye ilerlemesidir. Tabii ürtikere neyin sebep olduğu biliniyorsa, o madde kesinlikle tüketilmemelidir. Gıda ve antibiyotik alerjisi özel bir tedbir gerektirir. Bu hususta korunma birinci yoldur. Korunmaya rağmen reaksiyon olursa, ilk planda ağızdan alerji ilaçları, antihistaminik ve mast hücre stibilizatörleri kullanılır. Bu şekilde de olmazsa kortizon veya adrenalin denilen daha ileri boyuttaki yoğun bakım şartlarının sağlanması gerekir. Çocuklarda en sık karşılaşılan, iyileşmeyen ürtikerdir ve bu kompleks bir durumdur. Çocuk ürtikerle gelir, bunun içinden astım, alerjik nezle teşhisi konulur. Çocukta geçmeyen ürtiker anjiyoödem tablosu varsa, çocuğun enfeksiyonları geçmiyor ve her hastalığı 10-15 günü buluyorsa alerjik nezle teşhisi konulur. Bazı çocuklarda da kış boyu geçmeyen geniz akıntısı olduğu fark edilir. Ürtiker nedeninin sinüzit olduğu tespit edildiğinde, bu defa sinüzit oluşumunun nedenlerini aramak gerekir. Sinüzit nedenleri içinde en sık görüleni alerjik nezledir. Alerjik nezleye bağlı burun tıkanıklığı, çocuğun sinüslerini tıkar ve içinde iltihap biriktirir. Sinüzitte öksürük, hasta ilk yattığında ve sabah kalktığında balgamlı öksürük şeklinde görülür. Çocuğu yormaz, balgamlı ve yumuşaktır. Eğer öksürük karakteri sabaha karşı kriz gibi artan şekilde geliyorsa ve beraberinde ıslık, hırıltı gibi sesler ekleniyorsa o zaman bu çocuğun alerjik nezle, sinüzit bir de göğüste alerjik astım eklenmiş olabileceği düşünülür. Eğer hastalığın dibine inilmezse sinüzit tekrarlar ve dolayısıyla ürtiker yine ortaya çıkar. Hastalığı incelerken burun ve göğüs alerjisi araştırılır. Çocuğun solunum yolu alerjisi, polen, ev tozu, hayvan tüyleri gibi hava yolundan bir maddeye olabilir. O zaman alerjik nezle ve alerjik astım tedavi yoluna gidilir. Önce burun açılır, ilaç tedavisiyle akciğer rahatlatılır. Sonra da bunun kökündeki alerji dil altı damla ve aşıyla tedavi edilir.

Share via email

Yorum eklemek için kullanıcı girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş